News

POST TYPE

PERSPECTIVE

၂၀၁၇ မှာ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် အခြေအနေ ပိုကောင်းလာနိုင်သလား
13-Jan-2017
၂၀၁၆ ကို စာရငှးခှုပတှဲ့အခါ

ကုနလှှနသှှားပှီ ဖှဈတဲ့ ၂၀၁၆ ကို စာရငှးခှုပတှဲ့အခါ သတငှးသမား ၄၈ ဦး အသတခှံရပှီး ၂၅၉ ဖမှးဆီးခံခဲ့ရတယလှို့ သတငှးသမားကာကှယရှေးအဖှဲ့ CPJ က ပှောပါတယှ။ အသတခှံရမှုနှုနှးက မနှဈကထကှ နညှးလာပမယှေ့ ဖမှးဆီးမှုနှုနှးက မနှဈကထကှ ပိုမှားလာပါတယှ။ ဒါက တဈကမဘှာလုံးကို ခှုံပှောတာပါ။

မှနမှာနိုငငှံ အခှအနကေေိုပဲ ရှေးပှီးပှောမယဆှိုရငှ အသတခှံရသူ ၄၈ ဦးထဲမှာ မှနမှာသတငှးသမားတဈဦး ပါပှီး အဖမှးဆီးခံရသူ ၂၅၉ ဦးထဲမှာ မှနမှာသတငှးသမား ၂ ဦး ပါပါတယှ။ အသတခှံရတဲ့ သတငှးထောကကှ ကိုစိုးမိုးထှနှး  ဖှဈပှီး မုံရှာအခှစေိုကှ Daily Eleven သတငှးထောကပှါ။ ဖမှးဆီးခံနရသေူ သတငှးသမား ၂ ဦးကလညှး Eleven Media ကပါပဲ။ အယဒှီတာခှုပှ ကိုဝဖှေိုးနဲ့ CEO ဒေါကတှာသနှးထှဋအှောငတှို့ဟာ ၂၀၁၆ ခုနှဈ နိုဝငဘှာ ၁၁ ရကမှှာ ဖမှးဆီးခံရပှီး ပုဒမှ ၆၆ (ဃ) (ဆကသှှယရှေးပုဒမှ) နဲ့ တရားစှဲဆိုခှငှး ခံနရပေါတယှ။ စှဲခကှတှငသှူကတော့ ရနကှုနတှိုငှးအစိုးရအဖှဲ့ ဖှဈပှီး တနဖှိုးကှီးလကပှတှ နာရီတဈလုံး လကဆှောငယှူတယှ ဆိုတဲ့ မမှနသှတငှး ရေးမှုကှောင့လှို့ ဆိုပါတယှ။ (ဇနနှဝါရီလ ၆ ရကနှေ့မှာတော့  သူတို့ ၂ ဦးကို အာမခံနဲ့ ပှနလှှှတထှားပါတယှ)။ ဒါက CPJ ကပှောတဲ့ စာရငှးအနှဈခှုပပှါ။ 

Eleven Media က ပုဒမှ ၆၆(ဃ) အပါအဝငှ အခှားပုဒမှအမှိုးမှိုးနဲ့ တရားစှဲထားတဲ့ သတငှးသမား ၆ ဦးနဲ့ အခှားပုဂဂှိုလမှှား ရှိနပှေီး Eleven Media နဲ့ စီအီးအိုဖှဈသူ ဒေါကတှာသနှးထှဋအှောငကှို ဝဖနရှေေးသားတဲ့ သတငှးသမား စညသှူအောငမှှင့ဆှိုရငှ Eleven Media က ပုဒမှပေါငှး ၁၁ ခုနဲ့ တရားစှဲခံထားရတဲ့ သတငှးမှိုးတှတေော့ CPJ မှာ မပါသေးပါဘူး။ ဒီအခကှကှ ဘာကိုပှလဲဆိုတော့ ပုဂဂှလိက သတငှးမီဒီယာသမားတှေ ကိုယတှိုငှ လှတလှပစှှာ ပှောဆိုရေးသားခှင့ကှို ပှနပှှီး ခှိမှးခှောကတှဲ့ အဓိပပှာယမှှိုး သကရှောကနှတေဲ့ သဘောပါ။ 

တခှားသတငှးလှတလှပခှှင့ှ အဖှဲ့တဈခု ဖှဈတဲ့ RSF နယခှှားမဲ့ သတငှးသမားမှားအဖှဲ့ရဲ့ အစီရငခှံစာကို ဆကပှှောရမယဆှိုရငှ နိုငငှံပေါငှး ၁၈၀ မှာ မှနမှာ့သတငှးလှတလှပခှှင့ှ အဆင့အှတနှးက နံပါတစှဉှ ၁၄၃ မှာ ရှိပါတယှ။ ၂၀၁၅တုနှးက နံပါတစှဉှ ၁၄၄ မှာရှိပှီး ၂၀၁၄ တုနှးက ၁၄၅ မှာ ရှိတာကှောင့ှ မှနမှာ့သတငှးလှတလှပခှှင့ှ အခှအနေေ တဈနှဈကို တဈဆင့လှောကတှော့ တိုးတကလှာတယလှို့ ဆိုရမှာပါ။

ဒါပမေဲ့ တပမှတောအှစိုးရကနေ အရပသှားတဈပိုငှး အစိုးရ (ဦးသိနှးစိနအှစိုးရ) ဆီ ပှောငှးခါစ အခှအနကေေို ပှနကှှည့မှယဆှိုရငှ ၂၀၁၃ မှာ အဆင့ှ ၁၅၁၊ ၂၀၁၂ မှာ အဆင့ှ ၁၆၉ အထိ ရှိခဲ့ဖူးပါတယှ။ ဆိုလိုတာက ၂၀၁၂ ကနေ ၂၀၁၃ ကှားမှာ ၁၈ ဆင့အှထိ တဈဟုနထှိုးခုနှ တကလှာပမယှေ့ အဲဒီနောကပှိုငှးမှာတော့ တဈနှဈမှာ တဈဆင့သှာတကှ နိုငပှါတော့တယှ။ တိုးတကမှှုနှုနှးထား အတောနှှေးသှားတဲ့ သဘောပါ။

၂၀၁၃ မှာ ၁၈ ဆင့အှထိ တဈဟုနထှိုး တိုးတကလှာတဲ့ အကှောငှးတှထေဲမှာ စာပစေိစဈရေးအဖှဲ့ကို ၂၀၁၂ အတှငှး ဖကှသှိမှးလိုကခှှငှး၊ ပုဂဂှလိက သတငှးစာတှေ ထုတဝှခှငေ့ပှှုခှငှး၊ ပှညပှအခှစေိုကှ သတငှးဌာနတှကေို ပှညတှှငှးဝငခှှင့ပှေးခှငှး၊ သတငှးသမားတှေ အပါအဝငှ နိုငငှံရေး အကဉှှးသားတှကေို ရာနဲ့ခှီ လှှတပှေးခှငှး၊ ၂၀၁၂ ကှားဖှတရှှေးကောကပှှဲမှာ NLD ပါတီကို ဝငပှှိုငခှှင့ှ ပေးလိုကခှှငှးတှေ ပါဝငပှါတယှ။ 

ဒါပမေဲ့ NLD ရှေးကောကပှှဲ စဝငစှဉမှှာ သတငှးလှတလှပခှှင့ှ ၁၈ ဆင့အှထိ တဈဟုနထှိုး တကလှာပှီး NLD ပါတီ အာဏာရတဲ့ ၂၀၁၆ ကမှှ တိုးတကမှှုနှုနှးက ၁ ဆင့ပှဲ တကလှာတာ ဘာကှောင့လှဲ ဆိုတာကတော့ မေးခှနှးထုတခှငှစှရာပါ။

သဆေုံး၊ ဖမှးဆီးအပှငှ တခှားစာရငှးတှကေော ဘယလှိုရှိသလဲ

နိုငငှံတကာ သတငှးသမား ကာကှယရှေးအဖှဲ့၊ သတငှးလှတလှပခှှင့ှ အဖှဲ့တှရေဲ့ အစီရငခှံစာအရ အခုလို အခကှအှလကတှှကေို သိရပမယှေ့ ပှညတှှငှးသတငှးသမား ကာကှယရှေးအဖှဲ့တှကေ အလားတူ နှဈပတလှညှ အစီရငခှံစာ ထုတပှှနတှာမှိုး မတှေ့ရသေးပါဘူး။ (စာရေးသူ မတှေ့တာလညှး ဖှဈနိုငပှါတယှ)။ Info Digest ဂှာနယပှါ စာရငှးတဈခုအရ ၂၀၁၆ အတှငှး ရိုကနှှကခှှိမှးခှောကခှံရတဲ့ သတငှးသမား ၆ ဦး ရှိပှီး နအေိမခှှံဝငှးအတှငှး ဗုံးဖောကသှတိပေးခံရသူ ၂ ဦး ရှိပါတယှ။

ဒါဟာ ရသမှှ စာရငှးကို ပှုစုထားတာသာဖှဈပှီး တဈနိုငငှံလုံးက စာရငှးခှုပှ ဟုတပှုံမရသေးပါ။ ဘာကှောင့လှဲဆိုတော့ သတတှုတှငှး ကုမပှဏီတဈခုကို အသရဖကှတှယဆှေိုပှီး စာရေးသူရဲ့ဇာတိမှို့ ထားဝယအှခှစေိုကှ တနသာၤရီဂှာနယကှ ဆောငှးပါးရှငှ ဦးအောငလှှငကှို ရဖှေူမှို့နယှ တရားရုံးကနေ စကတှငဘှာလအတှငှး ထောငဒှဏှ ၃ လ သို့မဟုတှ ဒဏငှှေ ၃ သောငှး ကခှံရမယလှို့ အမိန့ခှတှဲ့သတငှး မပါသေးလို့ ဖှဈပါတယှ။ အလားတူ တခှားနယမှှို့တှေ၊ တိုငှးရငှးသား ဒသတှကေေ သတငှးထောကတှှေ၊ စီတီဇငှ ဂှာနယလှဈတှေ၊ လူ့အခှင့အှရေးသတငှး ၤ Facebook မှာ တငသှူတှေ တရားစှဲခံရ၊ ခှိမှးခှောကခှံရတာတှေ လူမသိ သူမသိ ရှိနနေိုငပှါသေးတယှ။

ဒါက သတငှးသမားတှအပေေါှ တိုကရှိုကသှတဖှှတှ၊ ဖမှးဆီး၊ ရိုကနှှကှ၊ တရားစှဲ၊ ခှိမှးခှောကတှဲ့ ဖှဈစဉတှှပေါ။ တကယတှော့ သတငှးလှတလှပခှှင့ကှို တိုငှးတဲ့နရောမှာ သတငှးသမားတှတငမှကေ သူတို့ကို သတငှးပေးသူ၊ ကူညီသူ သတငှးအရငှးအမှဈ ကာကှယရှေးနဲ့ လှတလှပစှှာ သတငှးရယူခှင့ှ ရရှိရေးကလညှး အရေးကှီးလှပါတယှ။ 

၂၀၁၆ အကုနမှှာ ထှကပှေါလှာတဲ့ သတငှးတှအရေ ရခိုငပှှညနှယမှှောကပှိုငှး ဘငှဂှါလီ ပဋိပကခှအကှောငှး သတငှးသှားယူတဲ့ သတငှးထောကအှဖှဲ့ကို သတငှးဖှဈစဉှ ဖှဆေိုပေးတဲ့ ဒသခေံ အရပသှား ၂ ဦး သတဖှှတခှံရတယလှို့ သိရပါတယှ။ တဈခါ ရှမှးပှညမှှောကပှိုငှး ပဋိပကခှအတှငှး သတငှးသှားယူတဲ့ သတငှးထောကတှှကေို ကူညီဖှကှေားပေးသူ မုံးကိုးမှို့ခံ တရားဟောဆရာ ၂ ဦး အခုခှိနထှိ ပှောကဆှုံးနဆေဲလို့ သိရပါတယှ။

ဒါက အသကအှနတှရယအှထိ ခှိမှးခှောကခှံနရတေဲ့ ပရောဖှကရှှငနှယှ သတငှးသမားတှေ၊ သတငှးသမားတှကေို ကူညီပေးသူတှရေဲ့ အခှအနပေေါ။ သတငှးသမား မဟုတပှမယှေ့ ကိုယ့အှမှငကှို Facebook ပေါမှှာ ရေးမိလို့ ပုဒမှ ၆၆ (ဃ) (ဆကသှှယရှေးပုဒမှ) နဲ့ ဖမှးဆီးခံလိုကရှသူ ဦးရကလညှေး မနညှးလှပါဘူး။ NLD ပါတီ သုတသနဌောနမှူး ကိုမှိုးရနနှောငသှိနှး၊ လူ့အခှင့အှရေးတကကှှှသူ ကိုထငကှှောှ အပါအဝငှ လူ ၂၀ နီးပါး ဒီပုဒမှနဲ့ ၂၀၁၆ အတှငှး ဖမှးဆီးခံထားရပါတယှ။

၂၀၁၇ မှာ အခှအနေေ ပိုကောငှးလာမလား

၂၀၁၇ ရဲ့ ပထမ သီတငှးပတထှဲမှာတငှ Eleven Media မှ ဒေါကတှာသနှးထှဋအှောငနှဲ့ ကိုဝဖှေိုးတို့ကို အာမခံ ပေးလိုကတှာကှောင့ှ အခှအနေေ ပိုကောငှးလာနိုငတှယလှို့ မှှောလှင့ရှပါတယှ။ ဒါပမေဲ့ ဒါဟာ မှှောလှင့ခှကှသှာ ဖှဈပှီး လကတှှေ့ဖှဈလာစဖေို့ အတှကကှတော့ ပုဒမှ ၆၆ (ဃ) ကို လှှတတှောကှနေ ဖကှသှိမှးပေးဖို့ လိုနဆေဲ ဖှဈပါတယှ။ ဒါအပှငှ တခှားဖမှးဆီးခံ ၆၆ (ဃ) သမားအားလုံးကိုလညှး အမှနဆှုံး လှှတပှေးဖို့ လိုနပေါတယှ။ Eleven Media ကတော့ အာမခံ မရခငကှ ပုဒမှ ၆၆ (ဃ) နဲ့ သူတို့စှဲဆိုထားတဲ့ အမှုအားလုံးကို ရုပသှိမှးပေးပှီး သူတို့ကိုလညှး အဲလို ရုပသှိမှးပေးစလေိုတဲ့ သဘောမှိုး သတငှးစကား ပါးခဲ့ပါတယှ။
 
ဒီပုဒမှကို ခကှခှငှှးမဖကှနှိုငသှေးရငတှောငှ မီဒီယာဆိုငရှာ အငှငှးပှားမှုကို ပုဒမှ ၆၆ (ဃ) နဲ့ တရားမစှဲဘဲ မီဒီယာ ဥပဒတှအတေေိုငှး တရားစှဲ၊ ခုံရုံးတကှ တဈဆင့ခှငှှး သှားသင့ပှါတယှ။ သတဖှှတခှံ၊ ရိုကနှှကခှံရတဲ့ ကိဈစတှကတေော့ လုံးဝမရှိသင့ပှါ။ 

တခှားနိုငငှံတှမှော သတဖှှတခှံရတယဆှိုတဲ့ သတငှးထောကှ အမှားစုဟာ စဈပှဲသတငှးယူရငှးနဲ့ မတောတှဆ ကညှမှှနပှှီး အသကပှေးခဲ့ရသူတှပေါ။ မှနမှာနိုငငှံမှာ အမှားစုကတော့ အာဏာပိုငတှှေ၊ ခရိုနီတှေ၊ မတရား အနိုငကှငှ့နှသေူတှရေဲ့ အမှုကို ဖောထှုတဖှို့ ကှိုးစားရငှး အသတခှံရတာမှိုး ဖှဈနပေါတယှ။ ဒီအတှကှ သတငှးသမား ကာကှယရှေး၊ သတငှးသမား လုံခှုံရေးကို အစိုးရဖကကှ အသအခှော လုပပှေးဖို့ လိုပါတယှ။

လှတလှပစှှာ သတငှးရယူခှင့ှ Freedom of Information နဲ့ ပတသှကပှှီး ပှောရမယဆှိုရငှ လောလောဆယှ သတငှးယူခှင့ှ ပိတထှားတဲ့ ရခိုငမှှောကပှိုငှးနဲ့ ရှမှးပှညမှှောကပှိုငှးဆီ နိုငငှံတကာ သတငှးထောကတှှေ အပါအဝငှ သတငှးသမားတှကေို လှတလှပစှှာ သတငှးယူခှင့ှ ပေးသင့ပှါတယှ။ အစိုးရနဲ့ တပမှတောဘှကကှ ဘယလှိုပဲ သတငှးထုတပှှနနှပေါစေ၊ ဒါဟာ အစိုးရအာဘောသှာ ဖှဈပှီး လှတလှပစှှာ အတညပှှုခကှှ ယူထားတဲ့ သတငှးမဟုတပှါ။ နိုငငှံတကာ သတငှးသမားတှကေ အစိုးရ ပှောတာကို ယုံကှညလှေ့ မရှိပါ။

နောကတှဈခုက နိုငငှံတောှ အတိုငပှငခှံပုဂဂှိုလရှုံး၊ သမမှတရုံး၊ ပှနကှှားရေးဝနကှှီးရုံး အပါအဝငှ ဝနကှှီးဌာန အသီးသီးရဲ့ ပှောခှင့ရှပုဂဂှိုလတှှေ နရောမှာ ပရောဖှကရှှငနှယှ မီဒီယာသမားတှကေို တာဝနပှေးသင့ပှါတယှ။ ဘာကှောင့လှဲဆို အခု ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညှ အစိုးရသကတှမှး တဈနှဈပှည့ခှါနီး အခှိနအှထိ အစိုးရ ပှောခှင့ရှပုဂဂှိုလှ၊ ပါတီပှောခှင့ရှ ပုဂဂှိုလတှှရေဲ့ လသေံထဲမှာ သူတို့ပှောတာသာ အမှနှ၊ တခှားလူပှောတာ တရားမဝငဘှူး၊ ကောလာဟလသဖှဈတယှ ဆိုတဲ့ သဘောထားမှိုး တှေ့နရဆေဲမို့ ဖှဈပါတယှ။ မီဒီယာဟာ စတုတထှမဏဍှိုငှ ဖှဈတယှ။ အုပခှှုပရှေး၊ ဥပဒပှေုရေး၊ တရားစီရငရှေးတှလေိုပဲ တနှးတူအရေးပါတယှ ဆိုတာကို ပှောခှင့ရှပုဂဂှိုလတှှေ သတိထားမိပုံ မပေါသှေးပါ။

ဒီလိုလသေံပေါကနှတော အာဏာရှငခှတှလကကှနှေှ စဈဗိုလလှူထှကတှှခညှှေး မဟုတပှါ။ ဒီမိုကရစေီနညှးအရ ရှေးခယှလှိုကတှဲ့ NLD ဝနကှှီးတှေ၊ အမတတှှထေဲမှာလညှး ရှိနတော တှေ့ရပါတယှ။ ဥပမာအားဖှင့ှ ရနကှုနတှိုငှး ဝနကှှီးခှုပကှ Eleven Media ပေါှ တရားစှဲတဲ့ ကိဈစဟာ (ပုဒမှ ၆၆ ဃ နဲ့စှဲပှီး ခကှခှငှှးထောငထှဲထည့တှာ) မဖှဈသင့ဘှူးလို့ လှတလှပစှှာ ပှောဆိုခှင့ကှို ယုံကှညသှူတခှို့နဲ့ ဒီနေ့ အစိုးရအဖှဲ့ဝငှ၊ လှှတတှောကှိုယစှားလှယတှခှို့ကိုယတှိုငှ အရငအှတိုကအှခံ ဘဝက ဒီပုဒမှနဲ့ပဲ အရေးယူတာ ခံခဲ့ရဖူးတဲ့အတှကှ ကိုယတှိုငအှစိုးရ ဖှဈလာတဲ့အခါမှာ ဒီပုဒမှနဲ့ပဲ မီဒီယာကို တရားစှဲတာ လူကှားမကောငှးဘူးလို့လညှး  တခှို့က ယူဆကှပါတယှ။ ဒါပမေဲ့ NLD ထိပပှိုငှးခေါငှးဆောငှ ဦးဝငှးထိနှ အပါအဝငှ အစိုးရဝနကှှီး တခှို့က ဒီလိုဖမှးဆီးတရားစှဲတာကို ထောကခှံနတယလှေို့ ကှားရပါတယှ။

အဲဒီလိုထောကခှံသူတှထေဲမှာ တနငှသှာရီတိုငှး အစိုးရအဖှဲ့ထဲက ဝနကှှီးတခှို့ ပါနတယလှေို့ သိရတဲ့အခါ အတောစှိတပှကှသှှားမိပါတယှ။ ‘သတငှးမှားရငှ ခကှခှငှှးတရားစှဲမယှ’ လို့ တနငှသှာရီတိုငှး ဝနကှှီးတဈပါးက ဒသခေံ သတငှးသမားတှကေို ဒီဇငလှာလအတှငှးက ခှိမှးခှောကခှဲ့ပါတယှ။ ဒါဟာ အာဏာရလာလို့ သဘောထား တငှးမာသှားတာလား။ လူထုထောကခှံမှုနဲ့ တကလှာတဲ့ အစိုးရအပေါှ မီဒီယာက ဝဖနခှှငေ့မှရှိ ဆိုပှီး နားလညမှှု လှဲနခှငှေးလား။ မီဒီယာတှနေဲ့ ဘယလှိုဆကဆှံရမယှ ဆိုတာကို ဝနကှှီးကိုယတှိုငှ နားမလညသှေးခှငှးလား။ ပါတီဗဟိုဘကကှ အလေးထား ပှငဆှငဖှို့ လိုနပေါတယှ။

သတငှးသမားတှဘကကှလညှေး အာဏာပိုငတှှကေ မီဒီယာအပေါှ အားကိုးယုံကှညလှာအောငှ ကှိုးစားဖို့ လိုနပေါတယှ။ စတုတထှမဏဍှိုငမှှာ တာဝနထှမှးနသေူတှဟောလညှး လှှတတှောထှဲမှာ ထိုငနှသေူတှထကှေ မညံ့ဘူး ဆိုတာကို ပှသဖို့ လိုနပေါတယှ။ ဒီလိုဖှဈလာစဖေို့အတှကှ ရကတှိုမီဒီယာ သငတှနှးတှေ၊ ပုဂဂှလိက မီဒီယာကှောငှးတှအပှငှေ တကကှသိုလတှှမှောပါ မီဒီယာပညာကို ကယှကှယှပှှန့ပှှန့ှ သငကှှားပေးဖို့ လိုနပေါတယှ။ တဈခှိနတှညှးမှာပဲ သတငှးသမားတဈဦးဦး ခှိမှးခှောကခှံရပှီဆိုရငှ သတငှးသမား ကာကှယရှေးအဖှဲ့တှကေ ခကှခှငှှးအရေးယူ ဆောငရှှကပှေးဖို့ လိုပါတယှ။

အနှဈခှုပရှရငတှော့ လူအမှားစု ထောကခှံတဲ့ NLD အစိုးရ တကလှာရုံသကသှကနှဲ့ မီဒီယာ လှတလှပခှှင့ှ၊ သတငှးလှတလှပခှှင့တှှေ သူ့အလိုလို ရလာမှာ မဟုတပှါ။ မီဒီယာဟာ စတုတထှမဏဍှိုငှ ဖှဈတယှ ဆိုတာကို အဲဒီဝနကှှီးတှေ အပါအဝငှ အုပခှှုပရှေး၊ ဥပဒပှေုရေး၊ တရားစီရငရှေးမဏဍှိုငှ ၃ ခုက ပုဂဂှိုလတှှေ အားလုံး လကခှံနိုငတှဲ့နေ့ရောကမှှ၊ မီဒီယာကို ရနသှူလို၊ ဖောကှောငလှို သဘောမထားဘဲ အစိုးရလမှးကှောငှးမှနအှောငှ တည့မှတပှေးတဲ့ ယနတှရားတဈခုအဖှဈ မှငလှာမှ အစိုးရနဲ့ မီဒီယာအကှား သူ့တာဝနှ၊ ကိုယ့တှာဝနှ လှတလှပစှှာ ဆောငရှှကခှှင့ရှမှသာ ၂၀၁၇ အတှငှး မှနမှာ့သတငှးလှတလှပခှှင့ှ အခှအနေေ တိုးတကလှာဖှယှ ရှိပါတယှ။ 

ထကအှောငကှှောှ 


ABOUT AUTHOR

(ထက်အောင်ကျော်)