News

POST TYPE

PERSPECTIVE

ရာသီဥတုေျပာင္းခဲၿပီ
15-Aug-2018 tagged as ရာသီဥတု

(၁)

ေျမာက္ပိုင္း ဥေရာပတြင္ ယခုႏွစ္ေႏြရာသီသည္ ဒုဗိၻကၡႏၲရကပ္မ်ား ဆိုက္သလား ေအာက္ေမ့ရသည္။ ဆြစ္ဇာလန္တြင္ ႏြားမ်ားေရငတ္ၿပီး ေသၾကသည္။ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံတြင္ သစ္လံုးေတြ သစ္ေတာေတြ မီးထဲပါကုန္ၾကသည္။ ဩစႀတီးယားတြင္ ဒပ္ခ်စတိန္း (Dachstein) ေတာင္တန္းႀကီးမွ ေရခဲမ်ား အရည္ေပ်ာ္ဆင္းေနၾကသည္။

လန္ဒန္တြင္ ပန္ကာမ်ား၊ ေလေအးစက္မ်ား မရွိေတာ့ေလာက္ေအာင္ ေရာင္းေကာင္းေနသည္။ ဂရင္းလန္ကၽြန္းတြင္ ေရခဲတံုးမ်ား အရည္ေပ်ာ္ၾကရာမွ ကမ္းေျခတစ္ေလွ်ာက္ ဆူနာမီျဖစ္ခါ ကမ္းနားတစ္ေလွ်ာက္က ေနထိုင္စရာအိမ္ေတြကို ဖ်က္ဆီးပစ္ေနသည္။ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံတြင္ အျမင့္ဆံုးေရခဲေတာင္အေနႏွင့္ ရွိေနခဲ့သည့္ (Kebnekaise) မွာ ေရခဲေတြေပ်ာ္က်ကုန္သျဖင့္ ေနရာတြင္ ယခင္အပတ္တုန္းက ေနရာတြင္မရွိေတာ့ေခ်။

(၂)

ေတာင္ပိုင္းဥေရာပႏိုင္ငံမ်ားက ပို၍ပူေလာင္ပါသည္။ စပိန္ႏွင့္ ေပၚတူဂီတြင္ အပူခ်ိန္သည္ (၁၀၅-၁၁၀) ဒီဂရီ ဖာရင္ဟိုက္ရွိသည္ (၄၀-၄၃ ဆဲစီးယပ္)၊ စေနေန႔က ေပၚတူဂီႏိုင္ငံေနရာမ်ားစြာတို႔တြင္ အပူခ်ိန္မွာ မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ အျမင့္ဆံုးျဖစ္ကုန္သည္။ လြန္ခဲ့ေသာရက္သတၱပတ္အတြင္း အပူေငြ႔ေၾကာင့္ စပိန္တြင္ လူ ၂ ဦးေသသည္။ ေပၚတူဂီတြင္ လူ ၁ ဦး ေသဆံုးသည္။

ထို႔အတူ ေျမာက္ပိုင္းလတၱီက်ဳဒ္ရွိၿမိဳ႕မ်ားတြင္ ကမၻာ့ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္တိုးႏႈန္းႏွင့္ မကိုက္ညီဘဲ အပူေငြ႔ေတြျဖင့္ ပို၍ပူေနေၾကာင္း ေအာက္စဖို႔ဒ္ (Oxford) တကၠသိုလ္ႏွင့္ ကမၻာ့ရာသီဥတုေလ့လာေရးအဖြဲ႔မွ ထုတ္ျပန္ခ်က္မ်ားအရ သိရွိရသည္။

ဥေရာပေျမာက္ပိုင္း၌ရွိေသာ မိုးေလဝသတိုင္းထြာေရးစခန္း ၇ ခု အဆိုအရ အာတိတ္ရပ္ဝန္းႏွင့္ နီးေလေလ ေႏြအခါ အပူခ်ိန္သည္ ပို၍ပူေလေလ ျဖစ္သည္ကို ေတြ႔ရွိရသည္။ ေနာ္ေဝ၊ ဆြီဒင္ႏွင့္ ဖင္လန္တို႔ရွိ ၿမိဳ႕ႀကီးမ်ားတြင္ ယခု ေႏြရာသီ၌ ပို၍ပူသည္။ ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္ ၉၀ ဒီဂရီမွ်ရွိသည္။

ေျမာက္ပိုင္းႏွင့္ အေနာက္ဥေရာပႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ရာသီဥတုသည္ပို၍ ဆိုး႐ြားသည္ကို ေတြ႔ရွိရသည္။ ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္ မိုးသည္းထန္စြာ႐ြာသြန္းျခင္း၊ မိုးႀကိဳးပစ္ျခင္းႏွင့္အတူ မိုးေခါင္၍ေရရွားျခင္းကိုလည္း တစ္လွည့္စီေတြ႔ရသည္။ နယ္သာလန္တြင္ မိုးေခါင္ေရရွားျခင္းက ဒုကၡေပးလ်က္ရွိသည္။

အပူေငြ႔မႈတ္ျခင္းမွာ ယခင္က ၁၀ ႏွစ္လွ်င္ တစ္ႀကိမ္မွ်ရွိခဲ့ရာမွ ယခုအခါ ႏွစ္ႏွစ္လွ်င္တစ္ႀကိမ္မွ် ျဖစ္ပြားလ်က္ရွိသည္။ ၎မွာသိသာ ထင္ရွားေသာ ေျပာင္းလဲခ်က္ျဖစ္သည္။ အပူေငြ႔မ်ားမွာ ပို၍မ်ားျပားၿပီး ပိုမိုအျဖစ္မ်ားလာသည္။ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္က အပူေငြ႔ေၾကာင့္ပင္ ဥေရာပတစ္ခြင္လံုး၌ လူ ၇၀,၀၀၀ ေက်ာ္ ေသဆံုးခဲ့ၾကသည္။ ၂၀၆၀ ျပည့္ႏွစ္ေနာက္ပိုင္းတြင္ ေႏြခါေရာက္တိုင္း ႀကံဳရေတာ့မည္ဟု ဂၽြန္ဇယ္ (Jean Jonzel) က ေျပာသည္။ ၎မွာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာသီဥတုေစာင့္ၾကည့္ေရးအဖြဲ႔ (Intergovermental  Panel On Climate Change) မွျဖစ္ၿပီး၂၀၀၇ ခုႏွစ္အတြက္ ႏိုဘယ္လ္ဆုခ်ီးျမႇင့္ခံရသည္။

မၾကာမၾကာျဖစ္ေလ့ရွိေသာ ေလပူလိႈင္း (Heat Wave) ေၾကာင့္ ဥေရာပတြင္ ၁၂၀ ဒီဂရီအထိ အပူခ်ိန္တက္သြားႏိုင္ေလ့ရွိရာ ကမၻာႀကီး ပူေႏြးလာမႈပံုစံ (Trend) ကို ရပ္ပစ္ႏိုင္မွသာ ဤျဖစ္ရပ္ကို ကာကြယ္ႏိုင္လိမ့္မည္ဟု သူက ေဆာ္ဩခဲ့သည္။ ဤသည္မွာ “ျပင္သစ္ႏွင့္ အေနာက္ဥေရာပႏိုင္ငံမ်ားအဖို႔ ကမၻာေလာက အသစ္အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္ေနရသလိုျဖစ္ၿပီး ဤကမၻာႀကီး ပူေႏြးလာမႈကို မဟန္႔တားပါက မျဖစ္ေတာ့ေပ” ဟု သူကေျပာသည္။

ဩစႀတီးယားႏိုင္ငံရွိ (Dachstein Glacier) မွာ ေရခဲမ်ားေပ်ာ္ဆင္းလ်က္ရွိၿပီး ယခုႏွစ္ ေႏြရာသီတြင္ ၎ကို မ်က္ဝါးထင္ထင္ ေတြ႔ျမင္ႏိုင္သည္။ တစ္ႏွစ္ထက္တစ္ႏွစ္ ပို၍ေပ်ာ္ဆင္းေနေၾကာင္း သိေနခဲ့သည္မွာ ႏွစ္မ်ားစြာၾကာခဲ့ပါၿပီ။ ယခုႏွစ္ ဇြန္လအပူခ်ိန္မွာ ၁၇၆၈ ခုႏွစ္ကစ၍ အျမင့္ဆံုးျဖစ္ခဲ့ပါသည္။ ဤသည္မွာ အင္းစ္ဘတ္ (Innsbruck) တကၠသိုလ္မွ မွတ္တမ္းမ်ားအရ သိခဲ့ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ဥေရာပတြင္ ဤသို႔အပူေငြ႔လိႈင္းတက္ရျခင္းမွာ ေန႔စဥ္ႏွင့္အမွ်ကို ႀကံဳေနရျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ေန႔စဥ္ျဖစ္ေန၍ ေနထိုင္ရသည္မွာ ကသိကေအာက္ ျဖစ္ရသည္။ ဥေရာပတိုက္သားတို႔၏ လူေနမႈစနစ္တစ္ရပ္လံုးကို ထိခိုက္လ်က္ရွိပါသည္။ အရင္ေအးေသာကာလမ်ားက အသားမ်ားကို ကင္၍စားရေသာ (Summer Barbecue) မွာ မီးေဘးအႏၲရာယ္ေၾကာင့္ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံတြင္ ယခုေႏြရာသီတြင္မလုပ္ရဟု တားျမစ္လိုက္ရၿပီျဖစ္သည္။

ဥေရာပတြင္ လူဦးေရ၏ ၅ ရာခိုင္ႏႈန္းသည္ ရာသီဥတုေဖာက္ျပန္မႈကို ေတြ႔ႀကံဳေနၾကရသည္။ အပူေငြ႔ပင္ျဖစ္ေစ၊ ေရႀကီးျခင္းျဖစ္ေစ၊ မိုးေခါင္ေျခာက္ေသြ႔ျခင္းဒဏ္ကိုခံရ၍ျဖစ္ေစ တစ္ခုမဟုတ္တစ္ခု ႀကံဳေတြ႔ေနရၿပီ ျဖစ္၏။ အကယ္၍ ကမၻာပူေႏြးလာမႈကို သည္အတိုင္းလႊတ္ထားပါက ဤရာစု၏ ေနာက္တစ္ဝက္တြင္ လူသံုးဦးလွ်င္ ႏွစ္ဦးမွာ ဤဒုကၡမ်ားကို ႀကံဳေတြ႔ရဖြယ္ရွိသည္။

ဂ်ာမနီ ဟန္ႏိုဘာၿမိဳ႕ (Hannover) တြင္ ေဆာင္းရာသီ ျပင္းထန္စြာေလတိုက္ေလ့ရွိသျဖင့္ ေလယာဥ္ကြင္းမ်ား ပိတ္ရျခင္း၊ ေလယာဥ္ပ်ံအခ်ိန္ေနာက္က်ရျခင္းတို႔ ႀကံဳခဲ့ရာမွ ယခုႏွစ္ ေႏြရာသီတြင္ ၉၃ ဒီဂရီ အပူရွိန္ေၾကာင့္ ႏွစ္ ၅၀ ေက်ာ္က တည္ေဆာက္ခဲ့ေသာ ေလယာဥ္ေျပးလမ္းမ်ား ပ်က္စီးကုန္ရာမွ ေလယာဥ္ပ်ံသန္းရန္ ေႏွာင့္ေႏွးျခင္းျဖစ္ရသည္။

ဂ်ာမနီႏိုင္ငံေျမာက္ပိုင္းတြင္ ႀကီးစြာေသာ မိုးေခါင္ေရရွားမႈဒဏ္ေၾကာင့္ သစ္ပင္မ်ား ေသေက်ၾကရရာ အစိုးရအေနျဖင့္ ျပည္သူတို႔ကို အကူအညီေတာင္းရသည္။ ျပည္သူတို႔က မိမိတို႔ ဥယ်ာဥ္ထဲမွေရပိုက္မ်ား၊ တစ္ပိုင္တစ္ႏိုင္ ေရမ်ားကိုသယ္လာၿပီး သစ္ပင္မ်ားအေပၚ ေလာင္းၾကရသည္။ အဲလ္ပ (Alps) ေတာင္တန္းတစ္ေလွ်ာက္ ဆြစ္ဇာလန္၊ ဩစႀတီးယားအေနာက္ပိုင္းႏွင့္ နယ္သာလန္တို႔တြင္ မိုးေခါင္မႈေၾကာင့္ ကၽြဲ၊ ႏြားအစာ ေကာက္႐ိုးမ်ား မရွိေတာ့သျဖင့္ ေဆာင္းခါတြင္ ေကၽြးေမြးရန္ သိုေလွာင္ထားျခင္းမွ ထုတ္ယူၾကရသည္။ ႏို႔စားႏြားမ်ားမွာ အစာျပတ္လပ္၍မျဖစ္ေပ။

ဆြစ္ဇာလန္တြင္ ႏြားအုပ္မ်ားကို စားက်က္ေကာင္းရာေနရာသို႔ေ႐ႊ႕ေျပာင္းေလ့ရွိၾကသည္။ ထိုေ႐ႊ႕ေျပာင္းရမည့္ႏြားမ်ားမွာ ေသာက္စရာေရမရွိေတာ့သျဖင့္ အခက္အခဲႀကံဳေနၾကရသည္။ တိုင္းျပည္၏ ဟယ္လီေကာ္ပတာအသင္းႀကီးသို႔ ေမတၱာရပ္ခံသျဖင့္ ေလတပ္အရာရွိမ်ားက ႏြားမ်ားေသာက္ရန္ ေရဂါလန္ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာကို အပတ္စဥ္ပို႔ေပး ၾကရသည္။ ယခင္က ႏြားမ်ားသည္ ေရတြင္းေရကန္ငယ္ငယ္ကေလးမ်ားမွ ေရရရွိခဲ့ၾကေသာ္လည္း ထိုေရကန္မ်ားမွာ ေျခာက္ေသြ႔ကုန္ၾကၿပီျဖစ္သည္။

ယခင္ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ကလည္း ဤကဲ့သို႔ပင္ ေရအခက္အခဲႀကံဳၾကရသျဖင့္ ေလတပ္က ပါဝင္ကူညီခဲ့ဖူးသည္။ အခ်ိဳ႕ပိုင္ရွင္မ်ားက သူတို႔ႏြားမ်ားကို အေသသတ္ရန္ပင္ စဥ္းစားေနၾကရသည္။ ဟယ္လီေကာ္ပတာကုမၸဏီမွ တစ္ေန႔လွ်င္ ၃၀ မွ ၄၀ ေခါက္မွ် ေရကိုသယ္ယူေနၾကရၿပီး တစ္ေခါက္တစ္ေခါက္လွ်င္ ေရ ၂၅၀ ဂါလန္မွ် သယ္ေဆာင္၍ရသည္။

ျပင္သစ္ႏိုင္ငံတြင္မူ အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈသည္ စံခ်ိန္မက်ိဳးေသးပါ။ သို႔ေသာ္ ဇူလိုင္လမွာ ေနအပူဆံုး ၃ လတြင္ ၁ လ အပါအဝင္ျဖစ္ပါသည္။ ကမၻာႀကီးပူေႏြးလာမႈ၏ ေျပာင္းလဲမႈမ်ားကို ေတြ႔ေတြ႔လာေနၿပီျဖစ္သည္။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ ျမင့္တက္ျခင္းသည္ ျပႆနာတစ္ခုျဖစ္သည္။ တစ္ႏွစ္လွ်င္ ၃ မီလီမီတာမွ် ျမင့္တက္ေနသည္ျဖစ္ရာ မ်ားျပားသည္ဟု မဆိုႏိုင္ေသာ္လည္း ၎သည္ ေနာက္ေၾကာင္း ျပန္မလွည့္ေတာ့ေသာကိစၥျဖစ္သည္။

ပဲရစ္သေဘာတူညီခ်က္က (Pre Industrial Era) ထက္ အပူခ်ိန္သည္ ၂ ဒီဂရီမွ် ေလ်ာ့နည္းရမည္ဟုဆိုသည္။ ဤအခ်က္ကို လိုက္နာႏိုင္ေသာ္လည္း ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ျမင့္တက္ျခင္းကို အခ်ိဳ႕က အေရးႀကီးေသာကိစၥတစ္ခုဟု မယူဆပါ။ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္မွာ ႏွစ္ေပါင္းရာေထာင္ခ်ီ၍ ျမင့္တက္ေနဦးမည္ျဖစ္သည္။ အခ်ိဳ႕ ပင္လယ္ကမ္းေျခမွ လူေနထိုင္မႈကို ေႏွာင့္ယွက္ေနၾကၿပီျဖစ္သည္။

ေျမထဲပင္လယ္ကမ္းေျခတစ္ဝိုက္မွ ၿမိဳ႕မ်ား၊ ၿဗိတိန္တြင္ အတၱလန္ တိတ္သမုဒၵရာကမ္းေျခႏွင့္ အဂၤလိပ္ေရလက္ၾကား၊ ျပင္သစ္ျပည္တြင္ Bordeaux ၿမိဳ႕အနီးမွ နယ္မ်ားတြင္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္ျမင့္တက္မႈက လူမ်ား၊ ငွက္မ်ား၏ ေနစရာမ်ားကို ဖ်က္ဆီးပစ္ေနပါသည္။

အဂၤလန္ႏိုင္ငံအတြက္မူ မိုးေခါင္ေရရွားမႈက သစ္သီးဝလံေဈးမ်ားကို တိုးျမႇင့္ေစသည္။ စားေရရိကၡာကို ရွားပါးေစသည္။ စားေသာက္စရာမ်ားကို ျပည္ပမွတင္သြင္းေနရၿပီး ေဈးႏႈန္းမ်ားကို ကေမာက္ကမျဖစ္ေစသည္။ အိုင္ယာလန္တြင္ မိုးေခါင္ေရရွားျခင္းမွာ လယ္သမားတို႔ဝင္ေငြကို တစ္ဝက္မွ်ေလ်ာ့က်ေစသည္။ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံတြင္ ဧကေပါင္း ၆၁,၀၀၀ ေက်ာ္မွ်ေတာမီးေလာင္ေနသည္။ သစ္ေတာမ်ာျပဳန္းတီးေနၾကရၿပီး သစ္ေတာအေပၚမွီခိုေနရေသာ ေတာသတၱဝါမ်ားမွာ အတိဒုကၡေရာက္ၾကရသည္။

(၃)

ေန႔စဥ္ႏွင့္အမွ် သတင္းစာမ်ားတြင္ ေတာမီးေလာင္သည့္သတင္း၊ ေရႀကီးသည့္သတင္း၊ မိုးေခါင္သည့္သတင္းမ်ားကို ဖတ္ေနၾကရပါသည္။ ဩစေၾတးလ်တိုက္တြင္ မိုးေခါင္ေရရွားလ်က္ရွိပါသည္။ ဂရိႏိုင္ငံတြင္ မီးေလာင္ခဲ့ၿပီး ကာလီဖိုးနီးယားတြင္လည္း ဧကေပါင္းမ်ားစြာ မီးေလာင္လ်က္ရွိပါသည္။

တစ္ကမၻာလံုးၿခံဳၾကည့္လွ်င္ ၂၀၁၆ သည္ အပူဆံုးႏွစ္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုႏွစ္က အယ္နီညိဳ (El nino) ပစိဖိတ္ရာသီစက္ဝန္းေၾကာင့္ အပူခ်ိန္ျမင့္ရျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၁၇ သည္ အယ္နီညိဳ မရွိပါဘဲလ်က္ ၂၀၁၆ နီးပါး ပူခဲ့ပါသည္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္ တစ္ဝက္သည္လည္း အယ္နီညိဳမရွိပါဘဲလ်က္ အပူဆံုးျဖစ္ေနပါသည္။ စက္မႈလက္မႈလုပ္ငန္းမ်ား ထြန္းကားလာၿပီးမွ အပူဆံုးႏွစ္မ်ားကို ႀကံဳရသည္မွာ လူတို႔၏ဖန္တီးမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။ ၎တို႔ရပ္တန္႔သြားေရးမွာ လူတို႔လုပ္ႏိုင္စြမ္းေသာအရာမ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။

ကိုသန္းလြင္

Ref: Scorching Summer in Europe, Alissa Rubin, New York Times: 4 August 2018