News

POST TYPE

OPINION

စောင့်ကြည့်ခံနေရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း
26-Apr-2017
၂၀၁၀ ခုနှဈ မှနမှာနိုငငှံတှငှ စဈအုပခှှုပရှေး တရားဝငှ အဆုံးသတသှှားသည့ှ အခှိနမှှစ၍ နိုငငှံတကာ အသိုငှးအဝိုငှးက မှနမှာနိုငငှံကို ပိုမိုလေ့လာ စောင့ကှှည့လှာခဲ့ကှသညှ။ ၁၉၆၂ ခုနှဈမှစတငကှာ စဈအုပခှှုပရှေးအောကနှခေဲ့ရသော မှနမှာနိုငငှံသားတို့အား ကမဘှာက အကှီးအကယှှ ကရုဏာ သကခှဲ့ကှသညှ။ အဖိနှိပခှံမှား၊ ဒီမိုကရစေီ ငတမှှတနှသေူမှားအဖှဈ ရှုမှငခှဲ့ကှသညှ။ စဈအုပခှှုပရှေးကာလ မှနမှာနိုငငှံအတှငှးမှ နိုငငှံတကာသို့ တဈနညှးအတှငှးမှ အပှငသှို့ ရောကရှှိပှံ့နှံ့ခဲ့သော သတငှးမှားမှာ အဆိုးမှားခညှှးသာ ဖှဈနတတသှညှေ။ စဈအစိုးရမှ ဦးသိနှးစိနှ အစိုးရသို့ မပှောငှးလဲမီ ထိုစဉကှာလ စဈအစိုးရမှ တညဆှောကပှှုပှငှ မှနပှှညတှဈခှငှ အစီအစဉမှှားဖှင့ှ ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှးငှးတို့ မညမှှှ တိုငှးပှညအှတှကှ လုပဆှောငခှဲ့ပါကှောငှး တံတားကှီးမှား၊ တကကှသိုလကှှီးမှား နရောအနှံ့ တခမှးတနား ဆောကလှုပလှကှှ နိုငငှံတကာတှငှ မကှနှှာပနှးလှရနှ၊ ပှညတှှငှးတှငှ ထောကခှံစာနာမှု ရရှိရနကှှိုးပမှးခဲ့သောလှညှး မအောငမှှငခှဲ့ပေ။ 

အာဏာရှငှ အစိုးရဆိုပါက မညမှှှပငှ ကောငှးမှနအှောငှ ကှိုးစားပါစေ၊ လကခှံအသိအမှတပှှုလေ့မရှိသော နိုငငှံတကာ အသိုငှးအဝိုငှးနှင့ှ စိတထှဲတှငှ အမှတအှသား ဖှဈသှားပါက အခဲမကှေ မကှမနပှေ စှဲမှဲထားတတသှော မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးတို့၏ စာနာကရုဏာသကမှှုကို မရရှိဘဲ စဈအစိုးရသညှ တပခှေါကှ နောကဆှုတခှဲ့ရသညှ။ ၂၀ဝ၆ တှငှ အစိုးရအဖှဲ့အား နပှညတှေောသှို့ ရှှေ့ပှောငှး၊၂၀ဝ၈ ဖှဲ့စညှးပုံ အခှခေံဥပဒကေို စိတကှှိုကရှေးဆှဲ၊ ၂၀၁၀ အထှထှေေ ရှေးကောကပှှဲဖှင့ှ သှေးထှကသှံယိုမှု မရှိ အရပသှားအစိုးရသို့ အာဏာ လှှဲပှောငှးပေးခဲ့သော စဈအစိုးရကို နိုငငှံတကာ လေ့လာသူအခှို့က လှပသော အောငမှှငစှှာ ဆုတခှှာခှငှးဟု သုံးသပဖှောပှှခဲ့ကှသညှ။ မညသှို့ဆိုစေ နိုငငှံတကာမှ မှနမှာနိုငငှံအား အနုတသှဘော လေ့လာစောင့ကှှည့မှှုမှာ ၂၀၁၁ တှငှ အစိုးရ အပှောငှးအလဲနှင့အှတူ အပှုသဘော လေ့လာစောင့ကှှည့မှှုသို့ ပှောငှးလဲသှားခဲ့သညှ။ 

၂၀၁၁ ခုနှဈတှငှ ဦးသိနှးစိနအှစိုးရ အာဏာ ရလာခဲ့သညှ။ နိုငငှံတကာနှင့ှ ပှနလှညှ သင့မှှတစှရနှေ လုပဆှောငမှှုမှာ ဦးသိနှးစိနအှစိုးရ၏  အဓိက ဦးစားပေး လုပငှနှးစဉမှှားထဲမှ တဈခုဖှဈခဲ့သညှ။ မှဈဆုံစီမံကိနှးကို ရပတှန့လှိုကခှှငှးအားဖှင့ှ အစဉအှလာ မဟာမိတှ တရုတနှိုငငှံ လှှမှးမိုးမှုမှ ကှောခိုငှးထှကခှှာရနှ ခိုငမှာသော အခကှပှှမှုတဈခုကိုလညှး ပှုခဲ့သညှ။ နိုငငှံအတှငှးတှငှ ထိုစဉကှာလ အတိုကအှခံ ခေါငှးဆောငှ ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညနှှင့လှညှး ကောငှးမှနသှော ဆကဆှံရေးကို တညဆှောကနှိုငခှဲ့ပှီး အပှငတှှငလှညှး နိုငငှံတကာ အထူးသဖှင့ှ အမရေိကနှ၊ ဥရောပ သမဂဂှတို့ဖှင့ှ ဆကဆှံရေး ပှနလှညှ နှေးထှေးလာခဲ့သညှ။ နိုငငှံတကာ မီဒီယာမှားတှငှ မှနမှာတို့ ခတှလေော၊ အာရှ၏ ကှားလောစသဖှင့ှ့ သာသာထိုးထိုး အပှုသဘော အမှငမှှား စတငတှှေ့ရှိလာရသညှ။ သို့သောှ အဆိုပါ အကောငှးမှငှ မှနှးဆခကှတှို့မှာ ကှာကှာမခံပါခှေ။ 

မှနမှာတို့ ကံမကောငှးလှပါ။ ၂၀၁၂ တှငှ ရခိုငပှှညနှယအှတှငှး လူ့အဖှဲ့အစညှးနှဈခု၏ ပဋိပကခှမှသညှ မှနမှာနိုငငှံသညှ နိုငငှံတကာ အမှငတှှငှ အောကသှို့ တဈဖနှ စိုကဆှငှးခဲ့ရပှနလှသညှေ။ နိုငငှံတကာ အမှငဆှိုသညနှှင့ှ ပတသှကှ၍ လငှးရပမညှေ။ နိုငငှံတကာဆိုသညမှှာ အနောကနှိုငငှံမှားမှ မီဒီယာမှား၊ နိုငငှံတကာ အဖှဲ့အစညှးမှား၊ ကမဘှာ့ ကုလသမဂဂှတို့ကို ဆိုလိုပသညှေ။ အဆိုပါ ကှနရှကသှုံးခုမှာ ခှိတဆှကနှပှေီး သကဆှိုငရှာ နိုငငှံတကာ အစိုးရမှားထံသို့လညှး လှှမှးမိုးမှု ရှိသညဖှှဈရာ ရခိုငကှိဈစနှင့ှ ပတသှကလှှှငှ နိုငငှံတကာနှင့ှ ရငဆှိုငရှာတှငှ မှနမှာတို့ လှုပလှေ၊ မှုပလှသော ရှိပတေော့သညှ။ နိုငငှံတကာသညှ မှနမှာနိုငငှံအား စဈအစိုးရလကထှကတှှငှ စဈအစိုးရ၏ အတိုကအှခံ လှုပရှှားမှုအပေါှ အာရုံစိုကှ လေ့လာစောင့ကှှည့ခှဲ့ကှရာမှ ဦးသိနှးစိနှ အစိုးရလကထှကတှှငမှူ နိုငငှံတကာ၏ အာရုံစိုကမှှုမှာ ရခိုငပှှညနှယသှို့ ကူးပှောငှးသှားခဲ့သညှ။ ဒီ့နောကှ ဦးဝီရသူ ပေါပှေါကလှာသညှ။ ၉၆၉ ဖှဈတညလှာသညှ။ မဘသအဖှဲ့ကှီး ဖှဈထှနှးလာသညှ။ အမုနှးစကား မှတခှကှမှှားဆိုသညမှှာ ဆိုရှယမှီဒီယာမှားတှငှ မမှငတှှေ့ခငှမှှအဆုံး ဖှဈလာရသညှ။ 

အဆိုပါဖှဈထှနှးမှု အားလုံးသညှ ရခိုငပှှညနှယအှတှငှးမှ ပဋိပကခှမှားနှင့ှ တဈနညှးတဈဖုံ ပတသှကယှှကနှှယနှလရေော နိုငငှံတကာ၏ မှနမှာ့ပှုပှငပှှောငှးလဲရေးအပေါှ အပှုသဘောအမှငမှှာ ရုတခှှညှး ပှောငှးလဲသှားလသညှေ။ ဆိုးသညမှှာ ရခိုငပှှညနှယှ အရေးနှင့ပှတသှကှ၍ နိုငငှံတကာ၏အမှငတှှငှ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးသညှ အဖိနှိပခှံ အခှအနမှေေ ဖိနှိပသှူ အခှအနသေေို့ ပှောငှးလဲသှားခှငှး ဖှဈသညှ။ စဈအစိုးရလကထှကတှှငှ မှနမှာတို့သညှ စဈအစိုးရ၏ အဖိနှိပခှံအခှအနမှေေ အပှောငှးအလဲ ကာလတှငှ မှနမှာတို့သညှ ရခိုငပှှညနှယရှှိ နိုငငှံသား အထောကအှထားမဲ့နသေူ မှတဆှလငမှှားအား ဖိနှိပသှူမှားအဖှဈ ပုံအဖောခှံရတော့သညှ။ မှနမှာနိုငငှံသားမှားသညှ အဖိနှိပခှံဘဝဖှင့ှ ကာလကှာရှညှ နထေိုငခှဲ့ရသဖှင့ှ ဒီမိုကရစေီ အစိုးရလကထှကတှှငှ ရခိုငပှှညနှယရှှိ အဖိနှိပခှံ နိုငငှံသား အထောကအှထားမဲ့နသေူမှားအပေါှ ကိုယခှငှှးစာနာမှုဖှင့ှ ပှူနာမှားအား ယခငကှထကှ လငှမှှနှ ထိရောကစှှာ ဖှရှငှေးဆောငရှှကနှိုငမှညဟှု နိုငငှံတကာမှ တှကဆှခဲ့ကှသောလှညှး ထငသှလောကှ မလှယကှူခဲ့ပေ။ 

မလှယကှူရုံသာမက ရခိုငအှရေးသညှ တဈနေ့ခှားသာ၍ပငှ ရှုပထှှေး နကရှှိုငှးလာနပသေေေးတော့သညှ။ ထို့ပှငှ မှနမှာနိုငငှံ မှောကပှိုငှး ရှမှးပှညနှယနှှင့ှ ကခငှပှှညနှယတှို့တှငှ လကနှကကှိုငှ ပဋိပကခှသတငှးမှား မကှာမကှာ ကှားသိလာနရသဖှငှေ့ နိုငငှံတကာ အမှငတှှငှ အစဉအှဆကှ မှနမှာ့ပှူနာကှီး နှဈရပအှဖှဈ ရှုမှငထှားသော ရခိုငအှရေးကိဈစနှင့ှ ပှညတှှငှး ငှိမှးခမှှးရေး ပှူနာမှာ လိုကလှဝေေးလေ၊ ရှငှးလေ ရှုပလှေ ဖှဈဘိသကဲ့သို့ ဖှဈနလတေေော့သညှ။ ၂၀၁၆ တှငှ အာဏာရ လာခဲ့သော အမှိုးသား ဒီမိုကရစေီအဖှဲ့ခှုပှ ဦးဆောငသှော အစိုးရသဈ လကထှကတှှငပှငှ အဆိုပါ ကိဈစကှီးနှဈရပှ အထူးသဖှင့ှ ရခိုငပှှညနှယှ ကိဈစမှာ အရိပမှညှး ကှီးစှာထိုးလကှှ ရှိနပသေေေးသညှ။ 

နိုငငှံတကာသညှ စဈအစိုးရကာလက ဗိုလခှှုပမှှူးကှီး သနှးရှှကေို စောင့ကှှည့ခှဲ့ကှသညှ။ ၂၀၁၀ နောကပှိုငှး စဈအစိုးရအလှနကှာလ၌ သမမှတဟောငှး ဦးသိနှးစိနကှို လေ့လာ စောင့ကှှည့ခှဲ့ကှပှီး ယခုအစိုးရအသဈ လကထှကတှှငမှူ လေ့လာစောင့ကှှည့ခှှငှး ခံရသူမှာ ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညပှငှ ဖှဈတော့သညှ။ ဗိုလခှှုပမှှူးကှီး သနှးရှှမှော စဈအစိုးရ ခေါငှးဆောငဖှှဈသဖှင့ှ နိုငငှံတကာ၏ ထိုးနှကခှကှကှို အကှီးအကယှှ ခံရသညှ။ သူဘာလုပလှုပှ အကောငှး မမှငပှေ။ ဗိုလခှှုပမှှူးကှီးသညှ ထိုစဉကှ အကယှခှှုပှ ကခှံနရသေော ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညနှှင့ှ အလဉှှးသင့သှလို တှေ့ဆုံကာ မှနမှာ့နိုငငှံရေးကို ကုစားရနှ ကှိုးစားခဲ့သောလှညှး မအောငမှှငခှဲ့ပေ။ ကောငှးအောငှ လုပလှေ အဆိုးသတငှးထှကလှေ  ဖှဈတော့သညှ။ နောကဆှုံး ဗိုလခှှုပမှှူးကှီး သနှးရှှသညှေ နိုငငှံတကာစနဈ၏ အထာနှင့ှ သဘောသဘာဝကို နားလညသှှားဟနတှူသညှ။ စိတပှိုငှးဖှတပှှီးနောကှ ၂၀ဝ၇ သံဃာအရေးအခငှးကို ခပကှှမှးကှမှး ကိုငတှှယကှာ ၂၀ဝ၈ ဖှဲ့စညှးပုံ အခှခေံဥပဒကေို ပှဋဌှာနှးလကှှ ၂၀၁၀ အထှထှေေ ရှေးကောကပှှဲကို ပှုလုပကှာ ကန့လှန့ကှာ နောကကှှယသှို့  ဝငရှောကသှှားတော့သညှ။

ဗိုလခှှုပမှှူးကှီး သနှးရှှအလှနှေ အာဏာရလာသော ဦးသိနှးစိနသှညှ စဈဗိုလခှှုပကှှီးဟောငှးတဈဦး ဖှဈသောလှညှး သဘောထား ပှော့ပှောငှးသူ၊ သဘောထား အလယအှလတရှှိသူအဖှဈ ကယှကှယှပှှန့ပှှန့ှ ရှုမှငကှှသည့အှလှောကှ နိုငငှံတကာအမှငတှှငှ ဦးသိနှးစိနသှညှ လကတှှဲ လုပကှိုငနှိုငသှူတဈဦးဖှဈသညှ။ တရုတနှိုငငှံ ရငှးနှီးမှှုပနှှံမှု တဈခုဖှဈသည့ှ မှဈဆုံရကောတာ စီမံကိနှး ရပဆှိုငှးရနှ ဆုံးဖှတခှကှသှညှ ဦးသိနှးစိနအှပေါှ ပှညတှှငှး၊ ပှညပှ ထောကခှံခကှမှှား တဈဟုနထှိုး တိုးပှားသှားစခေဲ့သညှ။ ဦးသိနှးစိနှ အစိုးရအပေါှ ပှညသှူ့ဗဟိုပှု အစိုးရအဖှဈ ရှုမှငခှဲ့ကှသညှ။ ၂၀၁၂ ရခိုငတှှငှ ပဋိပကခှ အကှီးအကယှှ ဖှဈပှားခဲ့ရာ နိုငငှံတကာမှ ဦးသိနှးစိနအှစိုးရ သဘောထားကို မှနှးဆစောကှောခဲ့ကှသညှ။ လူ့အခှင့အှရေး ဗဟိုပှုမညလှော၊ အမှိုးသားရေး၊ လုံခှုံရေး ဗဟိုပှုမညလှော ဝခှေဲမရ ဖှဈခဲ့ကှသညှ။ ရခိုငအှရေးကိဈစဖှဈပှီးနောကှ လာရောကှ လညပှတသှော ကမဘှာ့ကုလသမဂဂှ ဒုကခှသညမှှားဆိုငရှာ မဟာမငှးကှီးရုံး အကှီးအကဲအား ရခိုငပှှညနှယမှှ နိုငငှံသား အထောကအှထားမဲ့သူမှားအား တတိယနိုငငှံမှားသို့ ပို့ဆောငရှနနှှင့ှ အထောကအှထားမဲ့သူမှားအား ထိနှးသိမှးရေး စခနှးမှားတှငှ ထိနှးသိမှးထားရနှ သမမှတ ဦးသိနှးစိနကှ ဆှေးနှေးသောအခါ ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှးငှးအပေါှ တရုတအှား အာခံခဲ့သည့ှ ကိဈစနှင့ပှတသှကှ၍ အမှတပှေးထားသော နိုငငှံတကာ အသိုငှးအဝနှးမှာ ပကလှကလှနလှတေော့သညှ။ 

နိုငငှံတကာနှင့ှ ပှညသှူအမှားစု ကှညညှိုလေးစားခှငှး ခံရသော နိုဘယလှငှှိမှးခမှှးရေးဆုရှငှ ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညသှညပှငလှှှငှ နိုငငှံတကာ၏ လေ့လာ စောင့ကှှည့မှှုမှားမှ မလှတကှငှးနိုငပှေ။ လတတှလော ပှုလုပသှှားခဲ့သော ဘီဘီစီနှင့ှ အငတှာဗှူးတှငပှငှ ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညမှှာ ရခိုငအှရေးနှင့ပှတသှကလှှှငှ ခံစဈသဘော ရောကရှှိသှားခဲ့သညှ။ ရခိုငအှရေးနှင့ပှတသှကလှှှငှ အမှားကှညညှိုလေးစားရသော ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညကှဲ့သို့ ပုဂဂှိုလမှှိုးသညပှငလှှှငှ နိုငငှံတကာ၏ ကှီးစှာသော အထငအှမှငှ လှဲမှားမှုကို ခံစားရပါသညဆှိုလှှငှ မှနမှာနိုငငှံနှင့ှ မှနမှာနိုငငှံသားမှားမှာမူကား ဆိုဖှယမှရှိတော့ပေ။

ခတှကောလ၏ အခှအနနှငှေေ့ နိုငငှံတကာ ဆကဆှံရေးသဘော သဘာဝတို့အရ မညသှူမဆို၊ မညသှည့နှိုငငှံမဆို ပှဈတငဝှဖနခှေံရမှု၊ စောင့ကှှည့လှေ့လာခံရမှုတို့မှ မလှတကှငှးနိုငပှေ။ လူ့သဘော သဘာဝအရ အကောငှးထကှ အဆိုးကို အာရုံစူးစိုကတှတကှှသညှ။ အခှို့ကိဈစမှားသညှ ရှငှးလေ၊ ရှုပလှဖှဈတတသှညှေ။ ပှောလေ မောလေ ဖှဈတတသှညှ။ လိုကလှေ ဝေးလေ ဖှဈတတသှညှ။ မှနမှာနိုငငှံသညှ နိုငငှံငယတှဈနိုငငှံသာ ဖှဈသညှ။ စီးပှားရေး၊ ဖှံ့ဖှိုးရေး ရှုထောင့မှှ သုံးသပခှှငှး ဖှဈသညှ။ ပှောငှးလဲလိုကသှော နိုငငှံရေးစနဈအရ အမှောငမှှ အလငှးသို့၊ အပိတမှှ အဖှင့သှို့၊ အာဏာရှငမှှ ဒီမိုကရစေီသို့ ကူးပှောငှးနသညဖှှဈရော ဝဖနမှှေု၊ စောင့ကှှည့မှှု၊ ခှီးမှမှးကဲ့ရဲ့ ဝဖနပှှဈတငမှေှုမှားကို မလှဲမသှေ ကှုံတှေ့ရမညှ ဖှဈသညှ။ 

ဝဖနပှှဈတငှေ စောင့ကှှည့မှှုမှားကို တုနလှှုပရှနှ မလိုသလို လုံးလုံး ဥပကှခော ပှုရနတှော့ မဟုတပှေ။ မှနမှာနိုငငှံကို အရှေ့ အလယပှိုငှးကဲ့သို့  ပှညပှ စှကဖှကမှှုမှားဆီ တှနှးပို့လိုသော အစုအဖှဲ့မှားလညှး ရှိလသညှေ။ ပှူနာ ရှိနသညကှေို လကခှံရငှး အကောငှးဆုံး ဖှရှငှေးနညှးကို မှနမှာတို့ကိုယတှိုငှ ရှာဖှေ ကှံဆကှရနှ ဖှဈသညှ။ ပှူနာ ဖှရှငှေးနညှးသညအှတှငှးမှ လာရမညသှာ ဖှဈသညှ။ အလုပလှုပရှငှး ပှူနာမှားကို ဖှလှှေော့သှားကှရနှ ဖှဈသညှ။ ငှငှးခုံဆှေးနှေးရငှး အခငှှးခငှှး နားလညမှှု တညဆှောကကှှရနှ ဖှဈသညှ။ ရငဆှိုငရှနဖှှဈရငှး ငှိမှးခမှှးရေး တညဆှောကသှှားကှရနှ ဖှဈသညှ။ ပှူနာ ရှိနသညကှေို လကခှံရငှး လာမည့ဘှေး ပှေးတှေ့ကှရနှ ဖှဈသညှ။ အိမနှီးခငှှးနိုငငှံမှား၊ အခှားအာရှနိုငငှံမှားနှင့ှ နှိုငှးစာလှှငှ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးတှငှ နိုငငှံရေး ပှူနာမှား ပိုမိုကှီးမားနကရှှိုငှးသညကှို မညသှူမှှ မငှငှးဆိုနိုငပှေ။ တဈနညှး မှနမှာ့ လူ့အဖှဲ့အစညှးသညှ နိုငငှံတကာ၏ စောင့ကှှည့ခှှငှးကို ပိုမိုခံရလကှှ ရှိသညှ။ ယနေ့ခတှေ မှနမှာတို့အနနှငှေ့ အနာဂတှ မှနမှာမှိုးဆကမှှားအား ပှူနာ နညှးပါးသော လူ့အဖှဲ့အစညှး၊ နိုငငှံတကာ၏ အနုတသှဘော စောင့ကှှည့ခှှငှးမှ ကငှးလှတသှော လူ့အဖှဲ့အစညှးအဖှဈ လှှဲပှောငှး ပေးအပနှိုငရှနအှလို့ငှာ ဝိုငှးဝနှးကှံဆ ဆောငရှှကကှှရနှ နိုငငှံတောနှှင့ှ နိုငငှံသား အားလုံးတှငှ တာဝနရှှိပါသညှ။ 

အောငအှောငှ (IR)


  • VIA