News

POST TYPE

OPINION

ဗဟိုဘဏ်
30-Oct-2018


(၁)

လှနခှဲ့သောနှဈအနညှးငယကှ ဂပှနှ (Central Bank) ဘဏှ လူကှီးတဈယောကကှ ကှှနတှော့ကှို သူ၏မိတဆှှမှေားနှင့ှ မိတဆှကပှေးဖူးပါသညှ။ သူသညှ မိတဆှှမှေားနညှးတူ စုံထောကကှှီး ရှားလော့ဟုမှးကို အလှနအှားကသှူဖှဈပါသညှ။ ကမဘှာ့မှို့တောကှှီးပေါငှးမှားစှာတို့၌ တှေ့ဆုံခဲ့ကှပှီး တဈနေ့သောညနခငှေးဝယှ သူနှင့ထှမငှးအတူ စားခဲ့ကှပါသညှ။ ထိုအခှိနမှှာ မထငမှရှား ဝိုးဝါးသောအကှံအစညမှှား၊ တိတတှဆိတှ လုပရှမည့ှ လှည့ကှှကမှှားနှင့ပှတသှကှ၍ ကှှနတှောဘှယလှောကသှိ သညဆှိုသညကှို မေးမှနှးစုံစမှးပါတော့သညှ။

အားလုံးသညှ ခငမှငဖှှယကှောငှးပါ၏။ သို့သောှ မိတဆှှဖှဈမှေုက အရေးကှီးလှပါသညှ။ သူက သူ့နိုငငှံသား လူအမှားထကှ ဤသို့ ရငှးရငှးနှီးနှီးဆှေးနှေးနိုငသှူ အနညှးငယမှှှကိုသာ မိတဆှှဟေုထငမှိကှောငှး ရှငှးပှပါသညှ။ ကှှနတှောသှညှ ကံကောငှးထောကမှသဖှင့ှ ယခု ဂပှနမှိတဆှှနှငေ့အှတူ အခှားဘဏလှူကှီးမှားကို သူတို့၏ ယုံကှညမှှု၊ အလေ့အထ၊ ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို နှဈပေါငှး၂၀ မှှ လေ့လာခှင့ရှခဲ့သူ ဖှဈပါသညှ။

(၂)

သူတို့သညှ သူတို့ကိုယသှူတို့ ရှုပထှှေးသော စီးပှားရေးဆိုငရှာ ပှူနာမှားကို ဖှရှငှေးရနအှတှကှ အသင့တှောဆှုံးလူမှားဟု ယူဆဟနရှှိသညှ။ အထူးသဖှင့ှ ဘာမှမသိသော လူအမှား၏အကှိုးစီးပှားကို ကယတှငကှှရနဖှှဈသညှ။ သူတို့သညှ အလှနခှမှှးသာကှှယဝှသော ဘဏအှရာရှိ ကှီးမှားကိုအားကပှှီး သူတို့ထကပှိုမိုမှင့မှားသော စိတကှူးစိတသှနှးမှားရှိသညဟှု ယူဆကှသညှ။ ထို့ကှောင့ှ စုံထောကကှှီး ရှားလော့ဟုမှးကဲ့သို့ စဉှးစားခငှရှာ စဉှးစားပှီး ပှူနာတဈခု၏အဖှကေို မရရအောငဖှောထှုတရှနှ အဆငသှင့ဖှှဈနသညေ့ပှုံစံဆောငသှညှ။ သူတို့သညှ သဘာဝကကှ စဉှးစားမညှ၊ မိမိကိုယကှို ထိနှးခှုပမှှု (Control) လညှး ရှိသညှ။ ရှားလော့ဟုမှးကဲ့သို့ တှေ့သမှှအရာတိုငှးသညှ သူတို့အဖို့ စူးစမှးဖှယရှာခညှှးဖှဈသညှ။ 

သို့သောှ တကယ့ကှမဘှာကှီးတှငဖှှဈပကှနှသညမှှော သမမှတထရမ့ကှ ဘဏှဥကကှဋဌှ (Fedent Reserve) နှင့ှ လူတဈစုကို တိုငှးပှညအှတှကှ ရနသှူမှားဟု ကငပှှနှးတပလှိုကသှညှ။ သူက အတိုးနှုနှးတိုးမှှင့သှညမှှာ မှနဆှနလှှနှးပှီး လှတလှပလှှနှးသညဟှု ဆိုသညှ။

အမရေိကားတှငှ ဘဏမှှား၏ အဓိကတာဝနှ (Mandate) မှာ နှဈမှိုးဖှဈသညှ။ အလုပလှကမှဲ့ နညှးနိုငသှမှှနညှးရေးနှင့ှ ငှကှေေးဖောငှးပှမှုနှုနှး နိမ့ကှနှစရေေေးတို့ဖှဈသညှ။ ဘဏဝှနထှမှးသညှ နိုငငှံရေးကငှးရှငှးရမညှ။ နိုငငှံရေး၏ အပေါမှှာနရမညှေ။ ယခုဘဏှဥကကှဋဌှ ရဲလငှ (Janet Yellen) မှာ နောငနှှဈတှငှ သကတှမှးကုနမှညှ။ သူ့ကိုဆကမှခန့တှော့၊ သူက ရီပတဘှလီကနပှါတီဝငမှဟုတှ၍ဖှဈသညှ။ ဘဏှ၏အရေးအရာ ကိဈစမှားတှငှ နိုငငှံရေးက ဝငရှှုပခှှငှးဖှဈပါသညှ။

ဘဏဝှနထှမှးမှားကို ဘဏလှုပငှနှးနှင့ှ ရငှးနှီးအောငလှုပရှခှငှးမှာ အစောကှီးကတညှးကဖှဈသညှ။ မှားသောအားဖှင့ှ သူတို့သညှ ကောငှးပေ့ဆိုသည့ကှှောငှးကို တကကှှသညှ။ ခှီကာဂိုတကကှသိုလှ၊ ဟားဗတှ၊ ရေးလှ၊ အောကစှဖို့နှင့ှ ကိနှးဘရဈတို့တှငှ စီးပှားရေးအခှခေံပညာမှားကို သငကှှားကှရသညှ။ သူတို့၏သငရှိုးညှှနှးတမှးတှငှ ဗဟိုဘဏနှှင့ပှတသှကှ၍ ဖရန့ဖှတှ၊ နယူးယောကှ၊ ဘာလငှ စသည့ှ အခှားနိုငငှံတဈခုခုတှငှ ပညာသငအှဖှဈ ပို့လှှတသှငကှှားရနှ ပါဝငသှညှ။ 

အဝတအှစားကလညှး ဂရုစိုကရှသညှ။ အလုပတှှငှ Business Suit နှင့ှ Dark Tie မှား စီးကှရပှီး ဖိနပကှို ခတှဆနဆှနှေ ပုံလှလှမှား မစီးရပေ။ ရီလငမှှာ တဈခါက ရာသီဥတုပူအိုကသှဖှင့ှ အပေါအှငှကှှီခှှတမှိရာမှ အုတအှောသှောငှးတငှး ဖှဈသှားရဖူးသညှ။ ဗဟိုဘဏမှှ ဝနထှမှးမှားသညှ သူတို့ဘဝအခှိနမှှားကို တကယ့အှဖှဈအပကှကှှီးမှားနှင့တှှဲ၍ မှတထှားတတကှှသညှ။ ဥပမာ ဘေးဆယှ I နှင့ှ II  (Basel I and II) မှာ အပှညပှှညဆှိုငရှာဘဏအှခငှှးခငှှး ညှိနှိုငှးယူရခှငှး၏ အထိမှးအမှတမှှားဖှဈကှသညှ။ ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှးတို့သညှ ထိုအဖှဈအပကှမှှားကို ဘာလငမှှတံတိုငှး ကှီးပှိုကခှှငှးနှင့ှ ၉/၁၁ ကိဈစမှားကဲ့သို့ အရေးတကှီးမှတမှိကှသညှ။

၂၀၀၈ ခု စီးပှားရေးကပဆှိုကပှှီးကတညှးက ကမဘှာကှီးသညှ ယခငနှှင့ှ မတူတော့ပေ။ ငှကှေေးဆိုငရှာပေါလှစီမှား ကှိုတငဆှုံးဖှတသှည့အှတိုငှး ဈေးကှကကှ ဖှဈမလာသောအခါ လူမှားက ပညာရှငမှှားအပေါှ ယုံကှညမှှုနညှးလာကှသညှ။ ထိုအခှိနမှှစ၍ ဗဟိုဘဏသှညှ ယခငကှလို မိမိအပှုအမူမှားကို တိတတှိတဆှိတဆှိတလှုပှ၍ မရတော့ပေ။ ဗဟိုဘဏှ၏ အခနှးကဏဍှမှာလညှး နိုငငှံရေးနှင့ှ ကငှးကငှးရှငှးရှငှး နေ၍မရတော့ပေ။ ၁၉၈၀ နှင့ှ ၁၉၉၀ ခုနှဈမှားက စာစောငအှသီးသီး ပညာရှငအှသီးသီး၏ သုတသနပှေုလုပခှကှမှှားမှ ကောကခှကှခှရှလှှငှ ဗဟိုဘဏကှ လှတလှှတလှပလှပှ သူ့ပေါလှစီအတိုငှး ကငှ့သှုံးနိုငလှလေေ၊ ထိုတိုငှးပှညတှဈခုတှငှ ငှကှေေးဖောငှးပှမှု နညှးလလဖှဈကှေေောငှး တှေ့လာရသညှ။

၂၀၁၆ ခုနှဈ ဇနနှဝါရီလက အမရေိကနပှါတီကှီးနှဈခုမှ လှှတတှောအှမတမှှားက Federal Reserve မှ လုပသှမှှ အစညှးအဝေး “Audit The Fed” ဥပဒကေိုတငရှနှ ကှိုးစားရာမှ ရှုံးနိမ့သှှားခဲ့သညှ။ ဤဥပဒမှော ၤFederal Reserve က စဉှးစားပုံ၊ စဉှးစားနညှးမှားကို ပှငပှလူမှားသိအောငှ ကှညောပေးရနဖှှဈသညှ။ 

ဗဟိုဘဏမှှာ အစိုးရမှားနှင့မှဆိုငပှေ။ ပါတီနိုငငှံရေး၏ပှငပှမှာရှိသညှ။ အမရေိက၊ ဥရောပကောငစှီနိုငငှံမှားနှင့ှ ဂှာမနီနိုငငှံ၊ ဂပှနတှို့၌ သာလှတလှပမှှုရှိသညှ။ အခှားနိုငငှံမှားစှာတို့တှငှ ဤသို့မဟုတှ၊ ဘဏှဥကကှဋဌှသညှ နိုငငှံအုပခှှုပသှူဝနကှှီးခှုပကှို သတငှးပို့ရသညှ။ လှတလှှတလှပလှပှ ဘာမှလုပှ၍မရ၊ ငှကှေေးဖောငှးပှမှု (Inflation) မရှိသည့နှိုငငှံမှားမှာ အမရေိကနှ၊ ဥရောပကောငစှီနိုငငှံမှားဖှဈပှီး ဂပှနပှှညတှှငှ အနုတလှကခှဏာဆောငသှော ငှကှေေးဖောငှးပှမှုရှိသညှ။ 

ဂရိက ယူရိုငှကေို ရိုကမှထုတနှိုငပှေ။ ထို့ကှောင့ှ ဂရိပှူနာတကသှောအခါ နိုငငှံခှားမှ ငှခှေေးယူရသညှ။ ပှူနာပေါပှါက အမရေိကနှ၊ Bank Of England နှင့ှ ဂပှနနှိုငငှံတို့မှာ မိမိငှကေိုမိမိ ရိုကထှုတရှုံသာဖှဈသညှ။

ဗဟိုဘဏအှပေါဝှဖနမှှေုမှားကို တုံ့ပှနသှောအားဖှင့ှ ဗဟိုဘဏမှှားသညှ သူတို့အလုပတှာဝနမှှားကို ဖှန့ခှပှေးသညှ။ သူတို့၏ ငှကှေေးဆိုငရှာ စဉှးစားတှေးခေါခှကှမှှားကို ဥပဒထေုတရှနမှလိုဘဲ အမှားသိစရနှေ ထုတပှှနပှေးသညှ။ ဝနထှမှးမှားခန့ထှားရာတှငှ မိနှးကလေးမှားပါလာသညှ။ လူဖှူ လူမညှးမရှေးခယှှ၊ ပီ၊ အိပခှှ၊ ဒီ ဘှဲ့ရသူမှားသာမက တကယ့စှီးပှားရေးနယပှယမှှ လူပုဂဂှိုလအှမှားအပှားကို ဆှဲယူသညှ။ ဗဟိုဘဏမှှ စီးပှားရေးဆိုငရှာပုဂဂှိုလမှှား၊ တကကှသိုလမှှ ဆရာ၊ ဆရာမမှားနှင့ှ အမှဲတှေ့ဆုံစသညှေ။ မှို့ပှအဖှဲ့အစညှးမှားမှ ဗဟိုဘဏကှို ဝဖနနှကှသေေူတှအေားလုံးပါသညှ။

သို့ပါသောလှညှး ဤတှေ့ဆုံပှဲမှားမှာ ဘဏဝှနထှမှးမှား တဈသီးတခှားနိုငသှညဟှု ဝဖနခှေံရပှနသှညှ။ “ကှှနတှောတှို့အုပစှုကို ဝငဖှို့ဆိုတာက ဒီအုပစှုရဲ့စညှးကမှးကိုသိရငှ ဝငလှို့ရပါပှီ၊ ဂပှနတှှကေိုကှည့ှ၊ သူတို့သညှ ရှိသမှှဥပဒမှေားကို လေ့လာပှီးကှပှီ၊ ထို့ကှောင့ှ သူတို့သညှ အခှားလူမှားနှင့ှ ရောနှောဆှေးနှေးနိုငလှာကှသညှ”

ထိုသို့ခှဲခှားဆကဆှံတတသှောအလေ့က ထိုဘဏလှူကှီးမှား၏ လုပဆှောငနှိုငမှှုကို ထိခိုကစှသညှေ။ ငှကှေေးဆိုငရှာပေါလှစီ၏ ရညရှှယခှကှတှဈခုမှာ လူတို့၏ အလုပလှုပပှုံကို လှှမှးမိုးနိုငရှနဖှှဈသညှ။ ဗဟိုဘဏကှ “ဈေးတှတကတှေော့မယှ”ဟုပှောလှှငှ လူအမှားက သသခှေောခှာ ယုံယုံကှညကှှညှ လုပစှခငှသှညှေ။ ဈေးမတကခှငှ ပဈစညှးမှားမှားဝယကှှလှှငှ ဈေးကထငသှလောကှ မတကနှိုငတှော့ပေ။ သို့သောှ ဗဟိုဘဏကှို ယုံကှညမှှုရှိမှဖှဈမညှ။

ဤသို့ ပှညသှူတို့၏ ယုံကှညကှိုးစားမှုကိုခံရသညကှ ဒိနှးမတနှိုငငှံဖှဈသညှ။ ဒိနှးမတတှှငှ ဘဏလှူကှီးမှားက စကားပှောရာတှငလှညှးကောငှး၊ ပှညသှူတို့ကို သတငှးဖှန့ခှှိရာတှငလှညှးကောငှး သခှောကှိုးစားပမှးစားလုပဆှောငသှညှ။ သူတို့ စဉှးစားပုံကို အသအခှောရှငှးပှသညှ။ ဒိနှးလူမှိုးတို့က သူတို့ဗဟိုဘဏကှို ခစှကှှသညှ။

အခှို့ဘဏမှှားမှာ သူတို့လုပတှာကိုငတှာကို ပှညသှူကမသိမှ သူတို့ အလုပကှို တနဖှိုးထားမညဟှုဆိုကှသညှ။ အခှို့ကလညှး ဗဟိုဘဏကှ လူမှားနှင့ဆှကသှှယမှှုရှိလေ ကောငှးလဖှဈသညှေ။ ၂၀၀၈ ခုနှဈကပှူနာသညှ ဗဟိုဘဏနှှင့ှ ပှငပှလူထုတို့ အဆကအှသှယမှရှိလှှငှ ပို၍ဆိုးမညဖှှဈသညှ။

(၃)

ဂှီ ၇ နိုငငှံတဈခုမှ ကုနသှညတှဈဦးက တရုတပှှညသှူ့ဘဏမှှ အရာရှိတဈဦးနှင့ှ သိကှှမှးသဖှင့ှ သတငှးအခကှအှလကှ အပှည့အှစုံရသညှ။ သူ့လုပငှနှးမှာ ပို၍အဆငပှှပေုံကို ခှီးခှီးပပပှောဆိုခဲ့သညှ။ ဤကဲ့သို့ ရိုငှးပငှးကူညီမှုမှားမှာ တှေ့ရခဲသညှ။ သူသညှ မိမိ၏ဘောငအှတှငှးမှာသာ အေးအေးဆေးဆေးနလေိုသညှ။ ထို့ကှောင့ှ အခငှှးခငှှး ရိုငှးပငှးကူညီမှုမှာ တာရှညထှိနှးသိမှးရနခှကခှဲသညှ။ ရှားလော့ဟုမှးက “A Study In Scarlet” တှငှ ဒေါကတှာဝပဆှနကှ “ကမဘှာကှီးက နကေိုပတနှသညှေ”ဟု ပှောသောအခါ “ကှှနတှောတှို့ဟာ လကိုပတနှလညှေး ကှှနတှော့အှလုပမှှာ တဈပဲနိဖိုးမှ ထူးခှားလာမှာမဟုတဘှူး”ဟု ရှားလော့ဟုမှးက ပှနပှှောသညှ။ ထိုကဲ့သို့ သီးခှားနနေိုငသှည့ှ ကုသိုလမှှိုးမှာ ဗဟိုဘဏမှှဝနထှမှးမှားတှငှ မရှိနိုငပှါခှေ။

ကိုသနှးလှငှ

Ref: The secret Lives of Central Bankers by Annelisa Riles New York Times October 22 2018



  • VIA