POST TYPE

IT

အမ်ိဳးသား ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဗဟိုဌာနမွ လက္ေထာက္ၫႊန္ၾကားေရးမွဴး ဦးမ်ိဳးျမင့္ထိုက္ႏွင့္ ေတြ႔ဆံုျခင္း
22-Jan-2019

“ဆိုက္ဘာတိုက္ခိုက္မႈခံရရင္ ဘယ္လိုတံု႔ျပန္ေဆာင္႐ြက္ရမလဲဆိုတဲ့ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းေတြ မရွိၾကဘူး”



ျပည္တြင္း၌ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို ေက်ာင္းသားလူငယ္မ်ား စိတ္ပါဝင္စားမႈ ျမင့္တက္လာသည္။ ထို႔အတူ တာဝန္ရွိ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားကလည္း လူငယ္မ်ား နည္းပညာကို မွန္ကန္စြာ အသံုးျပဳႏိုင္ေရး၊ လူ႔စြမ္းအားအရင္းအျမစ္ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္ေစေရးႏွင့္ အသိပညာျပန္႔ပြားေရးမ်ားအတြက္ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးၿပိဳင္ပြဲမ်ား က်င္းပေပးေနသည္။ ျပည္တြင္း၌ Myanmar Cyber Security Challenge ၿပိဳင္ပြဲမ်ားကို ၃ ႀကိမ္က်င္းပခဲ့ၿပီးျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံတကာၿပိဳင္ပြဲမ်ားသို႔လည္း ေစလႊတ္ယွဥ္ၿပိဳင္ေစခဲ့သည္။ ၂၀၁၉ ခုႏွစ္အတြက္ Cyber Security Challenge ၿပိဳင္ပြဲကိုလည္း က်င္းပသြားရန္ရွိေနသည္။ ဤကဲ့သို႔အေျခအေနတြင္ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးၿပိဳင္ပြဲမ်ား က်င္းပရသည့္ရည္႐ြယ္ခ်က္မ်ား၊ ႏိုင္ငံအဆင့္ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးက႑တြင္ လူငယ္မ်ားပါဝင္ႏိုင္ခြင့္၊ ျပည္တြင္းဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးေဆာင္႐ြက္ထားမႈ အစီအမံမ်ားကို အမ်ိဳးသားဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဗဟိုဌာနမွ လက္ေထာက္ ၫႊန္ၾကားေရးမွဴး ဦးမ်ိဳးျမင့္ထိုက္ႏွင့္ ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းၿပီး ျပန္လည္ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။

Voice : မဂၤလာပါ Myanmar Cyber Security Challenge 2019 ကို ဒီလထဲမွာက်င္းပ သြားဖို႔ရွိတယ္လို႔သိရပါတယ္။ ပထမဆံုးအေနနဲ႔ ဒီၿပိဳင္ပြဲက်င္းပတဲ့ ရည္႐ြယ္ခ်က္နဲ႔ က်င္းပခဲ့တာ ဘယ္ႏွႀကိမ္ ရွိသြားၿပီဆိုတာေလး ေျပာျပေပးပါဗ်။
UMMH : မဂၤလာပါ။ ၿပိဳင္ပြဲက်င္းပခဲ့တဲ့ရည္႐ြယ္ ခ်က္ကေတာ့ လူ႔စြမ္းအားအရင္းအျမစ္ေတြ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္လာေစဖို႔၊ လူငယ္ေတြအၾကားမွာ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ အသိပညာျပန္႔ပြားေစဖို႔နဲ႔ ဆိုက္ဘာ လံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ သက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းမႈ အခြင့္အလမ္းေတြ တိုးတက္လာေစဖို႔အတြက္ ဒီၿပိဳင္ပြဲကို က်င္းပရျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ၿပိဳင္ပြဲက်င္းပၿပီးစီးခဲ့တာကေတာ့ (၃) ႀကိမ္ရွိၿပီးသြားပါၿပီ။ ခုၿပိဳင္ပြဲကေတာ့ (၄) ႀကိမ္ေျမာက္ က်င္းပတာ ျဖစ္ပါတယ္။

Voice : ျပည္တြင္းမွာ လူငယ္ေတြက ဒီဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို ေတာ္ေတာ္ေလးစိတ္ဝင္စားလာပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ေက်ာင္းသားလူငယ္ေတြေပါ့။ ဒီၿပိဳင္ပြဲေတြကေနၿပီး ဒီလိုဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို စိတ္ဝင္စားတဲ့လူငယ္ေတြအတြက္ ဘယ္ေလာက္အထိ အေထာက္အပံ့ေပးႏိုင္မယ္လို႔ေမွ်ာ္လင့္သလဲဗ်။
UMMH : ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဟာ လူငယ္ေတြမွ မဟုတ္ပါဘူး။ လူတိုင္းစိတ္ဝင္တစား အေလးထားသင့္တဲ့အရာပါ။ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ အသိအျမင္ေတြ နည္းပါးမႈေၾကာင့္ ဆိုက္ဘာရာဇဝတ္မႈ က်ဴးလြန္ခံရဖို႔ အခြင့္အေရးေတြ မ်ားလာတယ္။ ဒီေတာ့ ဒီလိုၿပိဳင္ပြဲေတြ က်င္းပျခင္းအားျဖင့္ လူငယ္ေတြအတြက္ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ ဗဟုသုတေတြ၊ အေတြ႔အႀကံဳေကာင္းေတြရရွိလာမယ္။ ေနာက္ဆိုက္ဘာ လံုၿခံဳေရးကို တစိုက္မတ္မတ္ေလ့လာသြားရင္ ေကာင္းမြန္တဲ့ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနယ္ပယ္ထဲကို ေရာက္ရွိလာမယ္၊ သူတို႔အတြက္လည္း အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္းေတြ ပိုမိုေပၚေပါက္လာလိမ့္မယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔လည္း ဒီပြဲကို စည္ကားသိုက္ၿမိဳက္စြာနဲ႔ လူငယ္ေတြ ပိုမိုအာ႐ံုစိုက္ႏိုင္ေအာင္ ႀကိဳးစားထားသလို ဆုေၾကးကိုလည္း ယခင္ႏွစ္ကထက္ပိုမို တိုးျမႇင့္ၿပီး ခ်ီးျမႇင့္ႏိုင္ေအာင္ Ooredoo၊ Nokia၊ MPT၊ Mytel၊ Linn နဲ႔ Naung Yoe ကုမၸဏီတို႔ကလည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔ကို ပံ့ပိုးကူညီထားပါတယ္။

Voice : ျပည္တြင္းက လူငယ္ေတြ ႏိုင္ငံတကာၿပိဳင္ပြဲေတြကို ထြက္ၿပိဳင္တာလည္း ျမင္ရၾကားရပါတယ္ဗ်။ သူတို႔အေနနဲ႔ ေဒသတြင္းႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရင္ ေအာင္ျမင္မႈအေျခအေနကေရာ ဘယ္လိုရွိမလဲ။
UMMH : Myanmar Cyber Security Challenge ၿပိဳင္ပြဲမွာ ဆုရရွိတဲ့ ၿပိဳင္ပြဲဝင္ေတြကို ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ ႏွစ္စဥ္က်င္းပတဲ့ Cyber SEA Game ၿပိဳင္ပြဲကို ေစလႊတ္ေပးတာရွိသလို၊ မႏွစ္ကဆိုရင္ စင္ကာပူဆိုက္ဘာၿပိဳင္ပြဲကို ေစလႊတ္ယွဥ္ၿပိဳင္ခဲ့တာ ရွိပါတယ္။ ယခင္က်င္းပခဲ့တဲ့ ဆိုက္ဘာၿပိဳင္ပြဲေတြက အလြတ္တန္းအဆင့္ဆိုေတာ့ ဆုရရွိတဲ့သူေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားက တကၠသိုလ္ေက်ာင္းၿပီးသြားတဲ့သူေတြ မ်ားပါတယ္။ ဒီေတာ့ စင္ကာပူဆိုက္ဘာၿပိဳင္ပြဲကို ဝင္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္ဖို႔ လူေ႐ြးတဲ့အခါၾကေတာ့ အခက္အခဲေလးရွိတာေပါ့။ စင္ကာပူဆိုက္ဘာၿပိဳင္ပြဲက တကၠသိုလ္ေက်ာင္းသားေတြပဲ တက္လို႔ရတဲ့ၿပိဳင္ပြဲျဖစ္ေနတယ္။ ဒီေတာ့ ဆုရတဲ့ထဲက ေက်ာင္းသား ၂ ဦးကို ေ႐ြးၿပီး သြားေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္ပါတယ္။ ၿပိဳင္ပြဲဝင္ တကၠသိုလ္ အသင္း (၃၆) သင္းမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ျမန္မာအသင္းက အဆင့္ (၂၁) ရပါတယ္။ အလြတ္တန္းအဆင့္ၿပိဳင္ပြဲကို ထိုင္းႏိုင္ငံမွာ ေနာက္ဆံုးယွဥ္ၿပိဳင္ခဲ့ရတဲ့အေျခအေနမွာေတာ့ အသင္း (၁၀) သင္းမွာ အဆင့္ (၆) ရပါတယ္။ အဆင့္ (၆) ဆိုေပမယ့္ အဆင့္ (၅) နဲ႔ ကၽြန္ေတာ္တို႔က အမွတ္ကြာျခားခ်က္မ်ားပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေနာက္မွာ ဘ႐ူႏိုင္း၊ ကေမၻာဒီးယား၊ ဖိလစ္ပိုင္နဲ႔ လာအိုအသင္းတို႔ ရွိပါတယ္။ ဒီႏွစ္ၿပိဳင္ပြဲမွာေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အမ်ားႀကီး ေမွ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။ ဒီၿပိဳင္ပြဲက ဆုရရွိတဲ့သူေတြဟာ ေဒသတြင္းၿပိဳင္ပြဲမွာ အဆင့္မီမီ အႀကိတ္အနယ္ ယွဥ္ၿပိဳင္ႏိုင္လိမ့္မယ္လို႔ ေမွ်ာ္လင့္ပါတယ္။

Voice : တခ်ိဳ႕အျမင္ကက်ေတာ့ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးလို႔ ေျပာလိုက္ရင္ Black Activity ေတြလုပ္တဲ့သူလို႔ ေျပးျမင္တာလည္းရွိမယ္။ ေနာက္တစ္ခုက ဒီ Black Hacking ကမွ အစစ္အမွန္လို႔ ထင္တာလည္းရွိမယ္။ ဒါက ျဖစ္ကိုျဖစ္ေနတာ ျမင္သာပါတယ္။ ဒီအေပၚမွာေရာ ဘာေျပာဖို႔ ရွိမလဲဗ်။
UMMH : ဒီလိုျမင္ၾကတယ္ဆိုတာက အြန္လိုင္းမွာ ျမင္ရၾကားရတဲ့အပိုင္းမွာ Black Activity ေတြကို ပိုမိုေတြ႔ ျမင္ေနရလို႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုလိုခ်င္တာက ဘယ္သူက ဘယ္ Web Site ကို Deface လုပ္လိုက္ၿပီ၊ ဘယ္သူ႔ရဲ႕ Facebook Account၊ ဘယ္ Facebook Page ကို recovery ဆြဲလိုက္ၿပီဆိုတာေတြကို ေတြ႔ရဖန္မ်ားလာေတာ့ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုတာ ဒါမ်ိဳးေတြကိုကာကြယ္ဖို႔ဆိုတာထက္ ဒါမ်ိဳးေတြပါလားလို႔ နည္းပညာေလာကကို စဝင္ခါစ လူငယ္အခ်ိဳ႕နဲ႔ နည္းပညာနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး သိပ္ၿပီးအကၽြမ္း မဝင္ေသးတဲ့သူအခ်ိဳ႕မွာ ဒီလိုအျမင္မွားလာတာေလးေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ ဒါေတြကေတာ့ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ Law ထြက္လာခဲ့ရင္၊ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ပညာရွင္ေတြ အားေကာင္းလာရင္၊ ဆိုက္ဘာမႈခင္းေတြကို ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္တဲ့ နည္းပညာေတြ ရွိလာရင္ေတာ့ ဒီလိုကိစၥရပ္ေတြ ေလ်ာ့ပါးသြားမွာပါ။

Voice : ကၽြန္ေတာ့္အေနနဲ႔ မၾကာခဏေမးျဖစ္ပါတယ္။ ဒီႏိုင္ငံကလူငယ္ေတြအေနနဲ႔ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို စိတ္ဝင္စားမယ္၊ ေလ့လာမယ္။ တစ္ခ်ိန္မွာ ဒီလူငယ္ေတြက ဆႏၵရွိတယ္ဆိုရင္ ဥပမာ mmCERT လို ေနရာမ်ိဳးမွာ ပူးေပါင္းပါဝင္ႏိုင္ခြင့္က ဘယ္ေလာက္ရွိမလဲဗ်။
UMMH : ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုတာ ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ လံုၿခံဳေရးကိစၥရပ္လိုပဲ တိုးသထက္တိုး၊ လံုၿခံဳသထက္ လံုၿခံဳရေအာင္ အၿမဲျပဳလုပ္ေနရမယ့္အရာပါ။ နည္းပညာဖြံ႔ ၿဖိဳးတိုးတက္လာတာနဲ႔အမွ်၊ e-Government လုပ္ငန္းေတြ ဖြံ႔ၿဖိဳးတိုးတက္လာတာနဲ႔အမွ် ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကိစၥေတြက ပိုၿပီးအေရးပါလာမွာပါ။ ဒီေတာ့ ဆိုက္ဘာ လံုၿခံဳေရးနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ Firm ေတြ ေပၚေပါက္လာမယ္၊ Criticial Infrastructure ေတြမွာ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ခန္႔ထားမႈေတြ ပိုမိုမ်ားျပားလာပါမယ္။ ဒီေတာ့ mmCERT အေနနဲ႔မွ မဟုတ္ပါဘူး။ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး စိတ္ဝင္စားတဲ့ လူငယ္ေတြအတြက္ ေနရာတစ္ေနရာက ရွိၿပီးသား ျဖစ္ပါတယ္။ ယခင္ႏွစ္ေတြတုန္းက ဆိုက္ဘာတိုက္ခိုက္မႈေတြမွာ mmCERT အေနနဲ႔ ျပည္တြင္းက လူငယ္နည္းပညာရွင္ေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈေတြကို လုပ္ေဆာင္ခဲ့တာေတြရွိခဲ့ဖူးပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ အျခားေသာႏိုင္ငံေတြရဲ႕ CERT ေတြလိုပဲ အခ်ိဳ႕ေသာကိစၥရပ္ေတြမွာ လက္တြဲေဆာင္႐ြက္တာေတြေတာ့ ရွိေနဦးမွာပါ။

Voice : ၿပိဳင္ပြဲက်င္းပေရးအေၾကာင္းဘက္ကို ျပန္သြားရေအာင္ပါ။ ဒီၿပိဳင္ပြဲေတြက ျပည္တြင္းမွာ ဘယ္ေလာက္အထိ ရွိလာဖို႔လိုအပ္ဦးမလဲဗ်။ ဆရာတို႔အေနနဲ႔ေရာ ဒီလိုၿပိဳင္ပြဲေတြ ဆက္ၿပီးစီစဥ္သြားဖို႔ ဘယ္လိုေမွ်ာ္မွန္းထားသလဲ။
UMMH : ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ ယခင္တုန္းကေတာ့ ဒီလိုၿပိဳင္ပြဲေတြကိုတစ္ႏွစ္မွာ တစ္ႀကိမ္ေလာက္ပဲ က်င္းပေပးႏိုင္ခဲ့တာပါ။ တကၠသိုလ္အဆင့္ၿပိဳင္ပြဲနဲ႔ အလြတ္ တန္းအဆင့္ၿပိဳင္ပြဲေတြကိုေတာ့ တစ္ႏွစ္မွာ (၂) ႀကိမ္ က်င္းပႏိုင္ဖို႔ စီစဥ္ေဆာင္႐ြက္လ်က္ရွိပါတယ္။

Voice : လက္ရွိမွာေတြ႔ရသေလာက္က ျပည္တြင္းကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုလ္ေတြက ေက်ာင္းသား၊ ေက်ာင္းသူေတြ အဓိကဝင္ၿပိဳင္ၾကတာေတြ႔ရတယ္ဗ်။ ျပင္ပက စိတ္ဝင္စားတဲ့လူငယ္ေတြအတြက္ေရာ သူတို႔အတြက္ ဘယ္လိုမ်ိဳး စီစဥ္ထားသလဲဗ်။
UMMH : ဒီႏွစ္ၿပိဳင္ပြဲေတြကိုေတာ့ အမ်ားဆံုးဝင္ၿပိဳင္ဖို႔ စာရင္းေပးထားၾကတာက ရန္ကုန္ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုလ္၊ ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုလ္ (ေတာင္ႀကီး) နဲ႔ သတင္းအခ်က္အလက္နည္းပညာတကၠသိုလ္တို႔ပါ။ ထူးျခားတာက ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုလ္ (ေတာင္ႀကီး) ဆိုရင္ ဒီႏွစ္က်မွပဲအသင္းေျမာက္ျမားစြာနဲ႔ စတင္ယွဥ္ၿပိဳင္တာပါ။ အလားတူပဲ အျခားေသာ ကြန္ပ်ဴတာတကၠသိုလ္ေတြ၊ နည္းပညာတကၠသိုလ္ေတြက စိတ္ပါဝင္စားစြာနဲ႔ လာေရာက္စာရင္းေပးၾကတာ စုစုေပါင္း (၃၅) သင္းေတာင္ ျဖစ္သြားပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ၿပိဳင္ပြဲက်င္းပတဲ့ သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္မွာ ဒါဟာစာရင္းေပးသြင္းမႈ အမ်ားဆံုးႏွစ္လို႔ေတာင္ ေျပာလို႔ရပါတယ္။ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို စိတ္ဝင္စားၾကတဲ့ အျခားေသာ လူငယ္ေတြအတြက္လည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔ ႏွစ္လယ္ေလာက္မွာ က်င္းပတဲ့ အလြတ္တန္းအဆင့္ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးၿပိဳင္ပြဲကို ဝင္ေရာက္ယွဥ္ၿပိဳင္ခြင့္ ရွိမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ ဒီၿပိဳင္ပြဲကို မယွဥ္ၿပိဳင္လိုက္ရလို႔ စိတ္မပ်က္ၾကပါနဲ႔လို႔ ေျပာၾကားခ်င္ပါတယ္။

Voice : ႏိုင္ငံအေနနဲ႔ၾကည့္ရင္က်ေတာ့ ဒီဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို အစိုးရအေနနဲ႔ မ်က္ကြယ္ျပဳ ထားတဲ့သေဘာမ်ား ျဖစ္ေနလားဗ်။ တစ္ခုခုေဟ့ဆိုရင္ အစိုးရဝန္ႀကီးဌာနဝက္ဘ္ဆိုက္ေတြက Deface ေတာ့ လုပ္ခံရတာမ်ိဳးေလ။ အခ်က္အလက္ေတြ ေပါက္ၾကားဖို႔မရွိရင္ေတာင္ ဝန္ႀကီးဌာနဝက္ဘ္ဆိုက္ေတြက ဒီထက္ပိုၿပီး လံုၿခံဳမႈမရွိသင့္ဘူးလားဗ်။
UMMH : ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးကို ဖိဖိစီးစီးလုပ္ႏိုင္တယ္ဆိုတာ ဖြံ႔ၿဖိဳးၿပီးႏိုင္ငံေတြမွာ ပိုမိုလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ၾကတာ သတိထားမိၾကမွာပါ။ ဌာနေတြရဲ႕ ဖြဲ႔စည္းပံုအရ CSIRT ေတြက မရွိမျဖစ္လိုတယ္၊ CSIRT ကို ဦးေဆာင္ဖို႔ CISO ဆိုတဲ့ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ အရာရွိခ်ဳပ္လိုတယ္။ CISO လိုမ်ိဳးက ဌာနေတြမွာထက္ အခ်ိဳ႕ေသာ Enterprise ႀကီးေတြမွာေတာင္ မခန္႔ထားသလို အခ်ိဳ႕အဖြဲ႔အစည္းႀကီးေတြဆိုရင္လည္း CSIRT ေတာင္မရွိပါဘူး။ ဒီေတာ့ ဆိုက္ဘာ တိုက္ခို္က္မႈခံရရင္ ဘယ္လိုတံု႔ျပန္ေဆာင္႐ြက္ရမလဲဆိုတဲ့ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းေတြ မရွိၾကဘူး။ ဆိုက္ဘာ လံုၿခံဳေရးအားနည္းခ်က္ ရွိ၊ မရွိကို အၿမဲတမ္းစစ္ေဆးေနဖို႔ Capacity မရွိၾကဘူး။ ဒီေတာ့ တိုက္ခိုက္မႈျဖစ္တယ္၊ ျဖစ္တဲ့အခါ Upgrade လုပ္တယ္၊ ေနာက္ထပ္လံုၿခံဳေရးအားနည္းခ်က္တစ္ခု ထပ္ေပၚရင္ ထပ္ၿပီးတိုက္ခိုက္ခံရတယ္ဆိုတဲ့ သံသရာကလည္ေနတယ္။ ဒီလိုမ်ိဳးကိစၥရပ္ေတြက ေလ်ာ့နည္းေစဖို႔က သက္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႔အစည္းေတြမွာ စနစ္တက်ဖြဲ႔စည္းထားတဲ့ CSIRT ေတြ၊ ကာကြယ္မႈစနစ္ေတြ၊ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းေတြ၊ Capacity ျပည့္ဝတဲ့လူေတြ ရွိဖို႔လိုပါတယ္။

Voice : ေဒသတြင္းႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ႏိႈင္းယွဥ္ရင္ေရာ။ ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးအဆင့္အတန္းက ဘယ္ေလာက္မွာ ရွိမလဲဗ်။ အဲ့ဒါေလး ႏိႈင္းယွဥ္ခ်ိန္ထိုးေပးပါဦး။
UMMH : ေဒသတြင္းႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ယွဥ္ရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေနာက္က်က်န္ေနပါတယ္။ ITU ရဲ႕ Global Rank အရဆိုရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔က ေဒသတြင္းႏိုင္ငံေတြမွာ Rank ျမင့္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ CERT ေတြရဲ႕ ဖြဲ႔စည္းပံု၊ Capacity၊ Rules and Regulation အပိုင္း၊ အျခားေသာအဖြဲ႔အစည္းေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈပိုင္းေတြမွာေတာ့ လာအိုတို႔၊ ကေမၻာဒီးယားတို႔က ကၽြန္ေတာ္တို႔ထက္ သာသြားပါၿပီ။

Voice : အခ်ဳပ္အေနနဲ႔ေပါ့ေလ။ ဒီဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးအခန္းက႑မွာ လူငယ္ေတြရဲ႕ ပါဝင္ႏိုင္ခြင့္၊ ႏိုင္ငံအဆင့္ အေလးထားေဆာင္႐ြက္မႈ စသည္ျဖင့္ေပါ့ေလ။ ဒီဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးအတြက္ ေရွ႕ဆက္လုပ္ေဆာင္ရမွာေတြကို ေျပာေပးပါဦးဗ်။
UMMH : ယခင္ကထက္စာရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ႏိုင္ငံရဲ႕ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးဆိုင္ရာ စြမ္းေဆာင္မႈေတြ ပိုမိုတိုးတက္ေကာင္းမြန္လာတာ၊ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးပိုင္းမွာ လူငယ္ေတြကို အေလးေပးလာတာကို ေတြ႔ရမွာပါ။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ပို႔ေဆာင္ေရးႏွင့္ ဆက္သြယ္ေရးဝန္ႀကီးဌာနအေနနဲ႔ ဆိုက္ဘာမႈခင္းေတြ ေလ်ာ့က်ဖို႔၊ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးတိုးတက္ေကာင္းမြန္ေစဖို႔ ပထမဆင့္ျဖစ္တဲ့ ဆိုက္ဘာ Law ထြက္ရွိႏိုင္ေအာင္ ႀကိဳးစားေနပါတယ္။ အလားတူ လူငယ္ေတြအတြက္ ဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရးနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့အလုပ္အကိုင္၊ အခြင့္အလမ္းေတြကလည္း ေပၚေပါက္လာဦးမွာျဖစ္ပါတယ္။

ေမာင္မန္း