News

POST TYPE

ARTICLE

ချင်းတောင်တန်းရဲ့ သောက
11-Dec-2017

မှနမှာပှညအှနောကမှှောကဖှှားရှိ ခငှှးတောငတှနှးပေါတှှငသှာ ပေါကရှောကသှည့ှ တောငဇှလပပှနှးမှားသညှ ဂဟဗဒစနဈေေ ပှောငှးလဲလာမှု၊ လူတို့၏ အပငကှို ထငှးအဖှဈအသုံးပှုမှုတို့ကှောင့ှ ယခုအခါ စိုးရိမဖှှယရှာ အနအထေားတဈရပသှို့ ရောကရှှိလာနသညှေ။ ယငှးအခှအနကေေို မထိနှးသိမှးနိုငပှါက နှဈပေါငှးအနညှးငယအှတှငှး ပှောကကှှယသှှားရနှ ရှိနသညှေ။ 

ခငှှးပှညနှယဟှု ကှားလိုကရှုံဖှင့ှ တောငဇှလပပှနှးပငနှှင့ှ စိမှးစိမှးစိုနသေော တောငကှုနှး၊ တောငတှနှးမှားရှိသောအရပှ၊ အေးမှသော အရပဟှုပငှ မကှလှုံးထဲ မှငနှိုငသှညှ။ တောငဇှလပှ၊  ခယှရှီ၊ ထငှးရှူးနှင့ှ သဈစာရှိသည့ှ အောကခှငှှးငှကတှို့သညှ ခငှှးပှညနှယကှို ထငဟှပစှသေော အလှတရားမှားပငဖှှဈသညှ။

ခငှှးပှညနှယသှို့ ပှညတှှငှး ပှညပှ ခရီးသှားမှားက ကနပှကလှကမှှို့ရှိ ခေါနူးစုမတှောငှ၊ မတူပီမှို့နယရှှိ ဘုံတလာရတေံခှနှ၊ ရိဒခှေါဒါရမှှို့နယရှှိ အသညှးနှလုံးပုံ ရိဒရှအေိုငနှှင့ှ တီးတိနမှှို့နယရှှိ ကနဒေီတောငတှနှးတို့ကို နှဈစဉှ လာရောကလှညပှတကှှသညှ။ နှဈစဉှ တောငဇှလပပှှင့ခှှိနနှှင့ှ ခယှရှီပနှးတို့ပှင့သှည့ှ ရာသီဖှဈသည့ှ ဒီဇငဘှာလမှ ဧပှီလအထိ ပှညတှှငှး၊ ပှညပှ ခရီးသှားဧည့သှညှ အမှားအပှား လာရောကလှညပှတကှှသညှ။

၂၀၁၆ ခုနှဈ ဇနနှဝါရီလမှ ဒီဇငဘှာလအထိ ပှညပှခရီးသညှ ၁၇၀ဝ ကှောနှှင့ှ ပှညတှှငှး ခရီးသညှ ၅၁၀ဝ ကှောလှညပှတခှဲ့ပှီး ၂၀၁၇ ခုနှဈ ဇနနှဝါရီလမှ နိုဝငဘှာလအထိ ပှညပှ ခရီးသှားဧည့သှညှ ၁၉၀ဝ ကှောနှှင့ှ ပှညတှှငှးခရီးသညှ ၇၁၀ဝ ကှောလှညပှတခှဲ့သညှ။ 

အဆိုပါကိနှးဂဏနှးအရ ပှညတှှငှးခရီးသှား ၂၀ဝ၀ ကှောနှှင့ှ ပှညပှဧည့သှညှ ၂၀ဝ ကှောှ တိုးလာပှီး တဈနှဈထကတှဈနှဈ လာရောကလှညပှတသှူ မှားလာကှောငှး ဟိုတယနှှင့ှ ခရီးသှားလာရေးညှနကှှားမှု ဦးစီးဌာနမှ လကထှောကညှှှနကှှားရေးမှူး ဦးဟုနှးလိနှးက ပှောကှားသညှ။ 

ခရီးသှားမှားက ခငှှးပှညနှယှ၏ အလှတရားမှားထဲမှ တဈခုဖှဈသော တောငဇှလပပှနှးအလှကို တခုတတှရ လာကှည့ကှှသညှ။ အပငပှေါတှှငှ နီစှေးကာ အရောငတှဖိတဖှိတနှှင့ှ တောကပှနသေော တောငဇှလပပှနှး၏ အလှကို မှငတှှေ့မှသာ ခငှှးပှညနှယကှို ရောကရှကှိုးနပသှညဟှုပငှ ဆိုကှသညှ။

တောငဇှလပနှီနှင့ှ တောငဇှလပဖှှူသညှ ခငှှးပှညနှယှ၏ ထငရှှားသော အမှတအှသားတဈခုပငှ။ တောငဇှလပပှနှးကို ခငှှးပှညနှယတှှငှ ပငလှယရှေ မကှနှှာပှငအှထကှ ပပေေါငှး ၃၀ဝ၀ ကှောမှှစတငကှာ ပေါကရှောကသှညကှို တှေ့မှငရှနိုငသှညှ။

Rhododendron (ခေါှ) တောငဇှလပပှနှးသညှ ခငှှးပှညနှယတှှငှ မှိုးစိတပှေါငှး ၁၈ မှိုးခန့ရှှိပှီး တောငဇှလပနှီမှာ တောကပှလှသည့ှ ကှကသှှေးနီရောငကှှောင့ှ ထငရှှားသညှ။ 

ကှကသှှေးရောငှ တောငဇှလပပှှင့ကှို ခငှှးပှညနှယရှှိ နရောအနှံ့အပှားတှငှ တှေ့နိုငသှောလှညှး တောငဇှလပဖှှူပှင့ကှိုတော့ တီးတိနမှှို့နယတှှငှ ပငလှယရှမကှနှှောပှငှ ရှဈထောငကှှောအှမှင့ရှှိ ကနဒေီတောငတှနှးနှင့ှ ပငလှယရှမကှနှှောပှငအှမှင့ှ တဈသောငှးကှောရှှိ ခေါနူးစုမှ အမှိုးသားဥယှာဉှ အတှငှးသာ ရှားရှားပါးပါး တှေ့မှငနှိုငကှှောငှး  ရုကခှဗဒပေါမောကခှ ဌာနမှူးအဖှဈ ဆောငရှှကခှဲ့ဖူးသော ဒုတိယ ပါမောကခှခှုပှ မုံရှာတကကှသိုလှ ဒေါကတှာသကနှိုငှဦးက ပှောကှားသညှ။

တောငဇှလပဖှှူပငမှှာ ဧပှီလကုနမှှ ဇှနလှအထိ ပှင့ကှှပှီး တောငဇှလပနှီပငမှှာ ဒီဇငဘှာလမှ စတငှ၍ ဖဖေောဝှါရီလအထိ ပှင့သှညှ။ အပငတှဈပငလှုံးတှငှ အရှကနှှင့အှရိုးတံမှား မရှိတော့သည့အှလား တဈပငလှုံး ကှကသှှေးရောငပှနှးပှင့တှို့ဖှင့ှ နရောယူထားသညှ။ ဒီဇငဘှာလတှငှ တိုကခှတသှော ဆောငှးနှငှးနှင့အှတူ တိုကခှတနှသေော လပှညညှငှေးနှင့အှတူ  ယိမှးနှဲ့နသညှေ့ တောငဇှလပပှနှးပှင့တှို့ကို ခငှှးတောငတှနှးပေါှ လာရောကကှှသူတိုငှး ဂရုမစိုကဘှဲ မနနေိုငသှညအှထိ ဖမှးစားထားသညှ။

တောငဇှလပပှနှးမှားနှင့ှ ပတသှကှ၍ ခငှှးလူမှိုးမှားက တောငဇှလပပှနှးအနီကို ရဲရင့ခှှငှး၊ ပှတသှားခှငှးဟု အဓိပပှာယဖှှင့ဆှိုပှီး တောငဇှလပဖှှူကို ဖှူစငခှှငှး၊ သန့ရှှငှးခှငှးဟု အဓိပပှာယှ ဖှင့ဆှိုသညှ။ တောငဇှလပပှနှးကို ခငှှးပှညနှယဒှသခေံမှားက ရတနာတဈပါးကဲ့သို့ တနဖှိုးထားကှသညှ။

“ခငှှးပှညနှယမှှာ တောပနှး၊ တောငပှနှးတှေ အမှားကှီး ရှိတယှ။ တောငဇှလပကှို ဘာကှောင့ှ မှတမှှတနှိုးနိုး တနဖှိုးထားကှသလဲဆိုတော့ ပှင့တှဲ့အခှိနှ အရမှးလှတာကိုး၊ နောကပှိုငှး ကှှနတှောတှို့ရဲ့ ပှဲလမှးသဘငတှှေ၊ အထိမှးအမှတပှှဲတှမှော တောငဇှလပကှို ထည့လှာတယှ။ ခငှှးပှညသှူလူထုရဲ့ ရငထှဲမှာ အမှိုးသားရေး အထိမှးအမှတှ တဈခုလို့တောငှ ပှောလို့ရတယှ”ဟု ခငှှးအဆိုတောှ တဈဦးလညှးဖှဈ၊ ခှိုး(ခငှှး) လူမှုဖှ့ဲဖှိုးရေးအသငှးမှ ဥကကှဋဌှလညှးဖှဈသူ ဆလိုငှးရှယအှောငကှ ပှောဆိုသညှ။

မှနမှာနိုငငှံတှငသှာ တောငဇှလပပှနှးကို အမှတတှနိုးထားရုံသာမက အခှားနိုငငှံမှားတှငလှညှး တောငဇှလပပှနှးကို အမှိုးသားပနှး၊ ပှညနှယှ၏ အထိမှးအမှတှ သဈပငဟှူ၍ သတမှှတကှှသညှ။

တောငဇှလပအှနီပနှးသညှ နီပေါနိုငငှံ၏ အမှိုးသားပနှးဖှဈပှီး အိနဒှိယနိုငငှံ Uttarakhand ပှညနှယှ၏ ပှညနှယှ အထိမှးအမှတသှဈပငှ (State Tree) ဖှဈကာ Himachal Pradesh and Nagaland ပှညနှယမှှား၏ ပှညနှယှ အထိမှးအမှတပှနှး (State Tree)လညှး ဖှဈသညှ။

ခငှှးပှညနှယတှှငှ တောငဇှလပပှငမှှား ယခငကှ အမှားအပှား ပေါကရှောကသှောလှညှး မာကှောပှီး ထငှးဆိုကရှနှ အကောငှးဆုံးဖှဈသော တောငဇှလပသှားကို ဒသခေံတို့က ထငှးအဖှဈ အသုံးပှုရာမှ အပငမှှား တဖှညှးဖှညှး နညှးပါးလာခဲ့သညှ။

တောငဇှလပပှနှးသညှ သဘာဝအလှောကှ ပေါကသှည့အှပငဖှှဈပှီး တောငဇှလပပှငှ နညှးပါးလာရာမှ ခငှှးပှညနှယှ သဈတော၊ သဈပငှ လှော့နညှးလာပှီး ခငှှးပှညနှယှ သဘာဝ ပတဝှနှးကငှှ ဂဟစနဈေ ပကှစှီးသည့ဘှကကှို ဦးတညနှကှေောငှး ခငှှးပှညနှယှ သဘာဝသယံဇာတ လေ့လာစောင့ကှှည့ရှေးအဖှဲ့မှ ဦးလနှတှှောငကှ ပှောကှားသညှ။

တောငဇှလပပှငှ စစိုကခှှိနမှှ ပှင့လှာမည့ှ အခှိနအှထိ ၁၀ နှဈကှောအှောငှ စောင့ရှပှီး တဈနှဈထကတှဈနှဈ တောငဇှလပပှငမှှား နညှးပါးလာမှုကှောင့ှ ခငှှးပှညနှယှ၏ အလှတရား တဖှညှးဖှညှး ပှောကဆှုံးလာဖှယှ ရှိနကှေောငှး ဒသခေံမှားက ဆိုသညှ။

“တောငဇှလပပှနှးရဲ့အလှကို ခံစားခငှတှယဆှိုရငတှော့ ဒီအခှိနှ အကောငှးဆုံးပါပဲ။ တောငဇှလပပှနှးတှကေ အပငပှေါမှှာပဲ လှပါတယှ။ ခူးလိုကတှဲ့အခါ ခဏလေးနဲ့ ညှိုးသှားတာ၊ တောငဇှလပပှှင့တှှကေို ခူးနတော မှငရှရငှ စိတမှသကမှသာ ဖှဈမိတယှ”ဟု ရုကခှဗဒပေါမောကခှ ဌာနမှူးအဖှဈ ဆောငရှှကခှဲ့ဖူးသည့ှ ဒုတိယပါမောကခှခှုပှ မုံရှာတကကှသိုလှ ဒေါကတှာသကနှိုငှဦးက ပှောဆိုသညှ။

လှနခှဲ့သော နှဈ ၂၀ ၊ နှဈ ၃၀ ခန့ကှ တဈတောလုံးကို နီရဲနအေောငပှှင့သှည့ှ တောငဇှလပပှငနှှင့ှ တောငဇှလပပှနှးသညှ ယခုအခါတှငှ အနညှးအကဉှှးသာ ပှင့တှော့ကှောငှး ခငှှးပှညနှယှ၊ သဘာဝ သယံဇာတ လေ့လာစောင့ကှှည့ရှေးအဖှဲ့မှ ဦးလနှတှှောငကှ ပှောကှားသညှ။

“ဒီအတိုငှး မထိနှးဘဲနဲ့ထားရငတှော့ တောငဇှလပပှနှးဆိုတာ ဒီနရောမှာ ပေါကခှဲ့ဖူးတယလှို့ ပှောရမယ့ှ အနအထေား ဖှဈသှားပှီ”ဟု ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှးက ဆိုသညှ။

မငှးတပခှရိုငရှှိ နတမှတောငှ အမှိုးသားဥယှာဉတှှငှ ဒသဖှေံ့ဖှိုးရေးလုပငှနှးမှားဖှဈသည့ှ ကှေးရှာ ခငှှးဆကလှမှးဖောကခှှငှး၊ ဖိုကဘှာဆကကှှောငှးမှား တူးဖောခှှငှး၊ တောမီးလောငကှှှမှးခှငှး၊ တောငယှာခုတခှှငှးတို့ကှောင့ှ တောငဇှလပပှငမှှားအပါအဝငှ သဈပငမှှား ပကှစှီးခဲ့ကှောငှး၊ ယငှးအပှငှ တောငဇှလပဝှိုငှ ထုတလှုပရှာတှငှ အလှယတှကူ အကိုငှးလိုကခှှိုငကှာ ခူးသဖှင့ှ တောငဇှလပပှနှးမှား တဈနှဈထကတှဈနှဈ ရှားပါးလာကှောငှး မငှးတပမှှို့ ခှိုး(ခငှှး) လူမှုဖှံ့ဖှိုးရေးအသငှးမှ ဥကကှဋဌှ ဆလိုငှးရှယအှောငကှ ရှငှးပှပှောဆိုသညှ။

နတမှတောငတှှငပှှင့သှော တောငဇှလပပှနှးမှားကို  လာရောကလှညပှတသှူမှားက ခူးယူမှုမှားရှိသောကှောင့ှ နောကထှပလှာရောကသှော ခရီးသညမှှားမှာ တောငဇှလပပှနှးကို ကှည့စှရာမရှိသည့ှ အခှအနမှေေိုးမှားဖှင့လှညှး တှေ့ကှုံနရကှေောငှး ဒသခေံတို့က ဆိုသညှ။

ခငှှးပှညနှယှ၏ အလှဖှဈသော တောငဇှလပပှနှး ပှုနှးတီးပါက ဒသအလှပကှလှောမညဖှှဈပှီး ခရီးသှားမှားအနနှငှေ့ တောငပှေါတှှငှ ကှည့စှရာမှာ ရှုခငှးနှင့တှောငဇှလပပှနှးသာရှိသဖှင့ှ  တောငဇှလပပှနှးမရှိပါက ခရီးသှားလုပငှနှးအပေါှ ထိခိုကလှာနိုငကှှောငှး ကနဒေီ စိမှးလနှးစိုပှညရှေးအဖှဲ့မှ ဦးလှိုငအှောငကှ ပှောကှားသညှ။

တောငဇှလပပှငမှှား လှော့နညှးလာမှုကို ဒသခေံ အရပဘှကှ လူမှုအဖှဲ့အစညှးမှားက သဈပငစှိုကခှှငှး၊ အသိပညာပေးခှငှးတို့ဖှင့ှ ဆောငရှှကနှသကေဲ့သို့ ပှညနှယအှစိုးရကလညှး သဘာဝ ပတဝှနှးကငှှ ထိနှးသိမှးရေးလုပငှနှးမှား ဆောငရှှကနှိုငရှနှ ပှညနှယှ လှှတတှောကှိုယစှားလှယမှှားဖှင့ှ သယံဇာတနှင့ှ သဘာဝ ပတဝှနှးကငှှ ထိနှးသိမှးစောင့ရှှောကရှေး ကောမှတီကို ဖှဲ့စညှးထားသညှ။

တောငဇှလပပှနှးမှားကို မှတနှိုးတနဖှိုးထားသူမှားက တောငဇှလပှ ရှားပါးလာခှငှးကို စနဈတကှ ထိနှးသိမှးရနအှတှကှ ခငှှးပှညနှယအှစိုးရထံ ခငှှးပှညနှယှ တဈနံတဈလှား တောငဇှလပပှငခှုတခှှငှးကို ဒသနှတရေ ဥပဒေ သတမှှတထှုတပှှနတှားမှဈရနှ နှုတဖှှင့တှငပှှခဲ့သညှ။

မငှးတပမှှို့ရှိ ခှိုး (ခငှှး) လူမှုဖှံ့ဖှိုးရေးအသငှးမှ ဦးဆောငှ၍ သဈပငမှှား စိုကပှှိုးခဲ့ရာ ၂၀၁၆ ခုနှဈအတှငှး သဈပငပှေါငှး ၄၀ဝ၀ စိုကပှှိုးခဲ့ပှီး ၂၀၁၇ ခုနှဈတှငှ သဈပငပှေါငှး ၄၀၂၀ ပငှ စိုကပှှိုးခဲ့ရာ တောငဇှလပပှငှ အမှားဆုံး စိုကပှှိုးခဲ့သညဟှု ခှိုး(ခငှှး) လူမှုဖှံ့ဖှိုးရေးအသငှး ဥကကှဋဌှ ဆလိုငှးရှယအှောငကှ ပှောကှားသညှ။

ပှညနှယအှစိုးရအနနှငှေ့ သဘာဝ ပတဝှနှးကငှှ ထိနှးသိမှးရေးလုပငှနှးမှား ဆောငရှှကနှိုငရှနှ  ပှညနှယှ လှှတတှောကှိုယစှားလှယမှှားဖှင့ှ သယံဇာတနှင့ှ သဘာဝပတဝှနှးကငှှ ထိနှးသိမှးစောင့ရှှောကရှေး ကောမှတီက သဈတောဥပဒအရေ ထိနှးသိမှးရနှ ဆောငရှှကနှသကေဲ့သို့ တောငဇှလပပှငနှှင့ှ အောကခှငှှးငှကမှှားကို တနဖှိုးထား ကာကှယစှောင့ရှှောကစှရနှေ ပှညနှယရှှိ မှို့နယှ လမှးဆုံမှားတှငှ အောကခှငှှးငှကပှုံနှင့ှ တောငဇှလပပှနှးပုံမှားပါသော ဗီနိုငှး၊ ပိုစတာမှား စိုကထှူကာ အသိပညာပေးမှုမှား လုပဆှောငထှားကှောငှး ကနပှကလှကမှှို့ ပှညနှယှ လှှတတှောကှိုယှ စားလှယှ ဦးဖှအေားက ပှောဆိုသညှ။

“ဥပဒလမှေးကှောငှးအတိုငှး တဈခုတညှးမဟုတဘှဲနဲ့ ပှညသှူတှရေဲ့ အသိစိတထှဲမှာ အမှိုးသားရေး အမှတသှရုပလှေးတှကေို ကာကှယခှငှတှဲ့ စိတကှလေးတှေ ရငထှဲမှာပေါလှာအောငှ ဆောငရှှကနှပေါတယှ။ သဘာဝခရီးသှားလုပငှနှးအနနေဲ့လညှး ဒါက အရေးကှီးတဲ့ အမှတသှရုပဖှှဈတာကှောင့ှ  မှတမှှတနှိုးနိုး ထားကှစခငှတှယှေ” ဟု ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှးက ဆိုသညှ။

ခငှှးပှညနှယတှှငှ ခရီးသှားဧည့သှညဝှငရှောကမှှု မှားပှားလာသညနှှင့အှမှှ ခငှှးပှညနှယှ၏ အထိမှးအမှတှ တောငဇှလပပှနှးကို ထိနှးသိမှးစောင့ရှှောကရှနအှတှကှ လာမည့မှိုးရာသီကာလတှငှ မငှးတပမှှို့ပေါှ လူသှားလမှးဘေး ဘယညှာ၌ တောငဇှလပပှငပှေါငှး တဈသောငှး စိုကပှှိုးမညဖှှဈသညှ။

အလားတူ ကနပှကလှကမှှို့ လူသှားလမှးဘေး ဘယညှာတှငှ ခယှရှီပငပှေါငှး တဈသောငှးကို စိုကပှှိုးမညဖှှဈပှီး ထငှးရှူးပငှ၊ ခယှရှီပငှ၊ တောငဇှလပပှငမှှားကို ခငှှးပှညနှယအှတှငှး စိုကပှှိုးကှရနှ စီစဉထှားကှောငှး ခငှှးပှညနှယှ အစိုးရအဖှဲ့ရုံးထံမှ သိရသညှ။

တောငဇှလပပှငနှှင့ှ သဈတောသဈပငှ ထိနှးသိမှးရေးနှင့ပှတသှကှ၍ သဈတောဥပဒအရေ သဈပငမှခုတရှနှ တားမှဈထားသောလှညှး တောငဇှလပပှငမှှား ပှုနှးတီးမှုကို မတားဆီးနိုငသှေးကှောငှး၊ တောငဇှလပပှနှးနှင့ှ သဘာဝကို ခစှမှှတနှိုးတတစှရနှေ စာသငကှှောငှးမှား၏ သငခှနှးစာမှားထဲမှသောလှညှးကောငှး၊ ဘာသာရေးအရသောလှညှးကောငှး လူငယမှှားရငထှဲ သဘာဝတရားကို တနဖှိုးထားတတလှာစရနှေ ဆောငရှှကမှှသာလှှငှ တောငဇှလပပှငှ ပှုနှးတီးမှုကို ကာကှယနှိုငမှညဖှှဈကှောငှး ခငှှးပှညနှယှ သဘာဝ သယံဇာတ လေ့လာစောင့ကှှည့ရှေးအဖှဲ့ဝငှ ဦးလနှတှှောငကှ သုံးသပပှှောဆိုသညှ။

ခငှှးတောငတှနှးပေါရှှိ တောငဇှလပပှငမှှား၏ အောကတှှငတှော့ မှနမှာဘာသာ၊ ခငှှးဘာသာမှားဖှင့ှ ရေးထိုးထားသည့ှ “မိတဆှှေ ကှှနတှော့ှ အလှအပကို မဖကှဆှီးနှင့ှ”ဟု တောငဇှလပပှငမှှား၏ တောငှးပနနှသကေဲ့သို့ ဆိုငှးဘုတမှှားကို တှေ့မှငနှိုငသှညှ။

“ခူးပှီး နာရီပိုငှးအတှငှး ညှိုးသှားတဲ့ပနှးကို ခူးတယဆှိုရငှ ပနှးကို တကယှ ခစှမှှတနှိုးတယှ ပှောနိုငမှလား။ အဲဒီလို ပနှးကိုမှ ခူးတယဆှိုရငှ သဘာဝတောတောငှ ဌာနအလှကေို ဖကှဆှီးတာလို့ပဲ မှငတှယှ။ ဒါကှောင့ှ သဘာဝအလှကို မဖကှဆှီးပါနဲ့”ဟု ခငှှးတိုငှးရငှးသူ မိုငခှငှှးခငှှးက ၎င်းငျးငြးငွးငှးငှးငှး၏ ခံစားခကှကှို ပှောဆိုသညှ။        

ငှိမှးသူမငှး


  • VIA