News

POST TYPE

FEATURE

ဟွန်ဆန်၏ တစ်ကျော့ပြန်ခရီး
28-Aug-2018

၂ဝ၁၈ ခုနှဈ ဩဂုတလှ ၁၇ ရကနှေ့က ကမဘှောဒီးယားဘုရငှ နိုရိုဒှနှ သီဟာမိုနီသညှ ဟှနဆှနကှို ဝနကှှီးခှုပအှဖှဈ ပှနလှညခှန့အှပကှှောငှး ထုတပှှနကှှညောလိုကသှညှ။ အမှိုးသား ရှေးကောကပှှဲကောမှတီကလညှး ရှေးကောကပှှဲရလဒမှှားကို ထုတပှှနခှဲ့ပှီးဖှဈသညှ။ လကရှှိ အာဏာရ ကမဘှောဒီးယားပှညသှူ့ပါတီ (CPP) ကပငရှှေးကောကပှှဲကို အောငနှိုငခှဲ့သညှ။ အမှိုးသားလှှတတှောတှှငှ အမတနှရော ၁၂၅ နရောစလုံးကို CPP ပါတီက သိမှးပိုကနှိုငခှဲ့ခှငှးဖှဈသညှ။ ဟှနဆှနကှ ဘုရင့ထှံ သူ့ကို အသိအမှတပှှုသောကှောင့ှ ကှေးဇူးတငကှှောငှး စာပှနသှညှ။ လာမည့ှ စကတှငဘှာ ၇ ရကှ နေ့တှငှ အစိုးရသဈသညှ ပထမဆုံး ဝနကှှီးမှားအစညှးအဝေးကို ကငှှးပကှပတေော့မညှ။ နောကဆှုံးတှငှ ဟှနဆှနသှညှ ၆ ကှိမမှှောကှ သကတှောရှှညှ ဝနကှှီးခှုပရှာထူးကို ဆကလှကအှောငပှှဲခံသှားနိုငခှဲ့ပှီဖှဈသညှ။ 

သူသညှ ခမာနီတှလကခှကှကှေှောင့ှ ဖှတဖှှတကှှနသညှေေ့ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံကို ငှိမှးခမှှးအောငှ၊ စီးပှားဖှံ့ဖှိုးတိုးတကအှောငသှူ အာဏာရနသညှေ့ ကာလအတှငှး လုပတှော့လုပရှှာသညှ။ ၂၀ ရာစု တှငှ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံအတှငှး ကမဘှာကှောအှောငှ သတဖှှတခှဲ့သည့ှ သှေးခှောငှးစီးလူသတမှှုကှီးကို တဈခနှးရပအှောငှ သူကကှံဆောငနှိုငခှဲ့သညတှော့ မှနပှါသညှ။ သို့သောှ ပှညသှူတှကေ သူ့ကို အပှည့အှဝ ထောကခှံသလောဆနှးစဈစရာရှိသညှ။ 

၂၀၁၈ ခုနှဈအထိ သကတှောရှှညှ ဝနကှှီးခှုပဘှဝနှင့ှ တိုငှးပှညကှို အုပခှှုပခှဲ့သော ဟှနဆှနတှဈ ယောကအှာဏာကို လကလှှှတရှနအှကှောငှးမရှိ။ ရှေးကောကပှှဲကို ထပမှံယှဉပှှိုငသှညှ။ နောကထှပှ ၁၀ နှဈလောကလှညှး သူ့ထံတှငှ ကမဘှောဒီးယားကို ဆကှ လကလှှှမှးမိုးနိုငသှေးသညဆှိုသော မာနတှှအပှညှေ့ ရှိနသညှေ။ 

သူ၏ CPP ပါတီသညှ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံကို စိုးမိုးထားခဲ့သညမှှာ ဆယစှုနှဈပေါငှးမှားစှာ ကှာခဲ့ပှီဖှဈသညှ။ ရှေးကောကပှှဲတိုငှးတှငှ အတိုကအှခံတို့နှင့ှ ရငဆှိုငကှှုံတှေ့ခဲ့ရသောလှညှး နောကဆှုံးတှငှ သူသာ အနိုငရှရှိခဲ့သညှ။ ကှာတော့ ပှညသှူတှေ စိတပှကှကှုနသှညလှားမသိ။ ဇူလိုငလှ ရှေးကောကပှှဲတှငှ အဓိက အတိုကအှခံပါတီဖှဈသည့ှ CNRP (Cambodia National Rescue Party) သညပှငှ သိပပှှီး အားရစရာကောငှးလောကအှောငလှှုပရှှားသညကှိုပငှ မတှေ့ခဲ့ရဟုဆိုသညှ။ မလှုပရှှားသည့ှ အကှောငှးတှကလညှေး ရှိနသညှေ။

ဟှနဆှနသှညှ ၁၉၅၂ ခုနှဈက မှေးဖှားသူဖှဈသဖှင့ှ အသကှ ၆၅ နှဈရှိပှီဖှဈသညှ။ ဖနှမှးပငမှှို့တှငှ ဘုနှးကှီးမှားနှင့နှထေိုငခှဲ့ပှီး ဘှဲ့ရအောငှ ကှိုးစားခဲ့သူဖှဈသညှ။ ၁၉၆၀ နှောငှးပိုငှးတှငှ သူသညှ ကှနမှှူနဈပါတီထဲဝငသှညှ။ သနတဒှဏရှောဖှင့ှ ဘယမှကှလှုံးတဈလုံး ကှယခှဲ့သညှ။ ညာမကှလှုံးတဈလုံးကလညှး ဝေးဝေးမမှငဟှုဆိုသညှ။ 

၁၉၇၀ နှောငှးပိုငှးတှငှ အာဏာရှငှ ပိုပေါ့စိုးမိုးအုပခှှုပသှည့ခှတှကေို ရောကလှာသညှ။ ထိုခတှတှငှေ ပှညသှူနှဈသနှးကှောှ သဆေုံးခဲ့ရသညှ။ ဟှနဆှနသှညှ တဈခှိနကှ ခမာနီတပဖှှဲ့တှငှ ဗိုလအှဆင့ရှာထူးကို ရခဲ့သူဖှဈသညှ။ သို့သောှ ဟှနဆှနကှ သူသညှ ခမာနီတပဖှှဲ့မှား၏ ရာဇဝတမှှုကှူးလှနခှှငှးမှားတှငှ မပါဝငခှဲ့ကှောငှး ငှငှးဆိုထားသညှ။ ၁၉၇၇ ခုနှဈတှငှ သူသညှ ဗီယကနှမနှိုငငှံကို ထှကပှှေးသညှ။ ခမာနီတှကေို ဆန့ကှငှတှိုကခှိုကသှည့ှ အဖှဲ့ထဲကို ဝငသှှားသညှ။ ၁၉၇၉ ခုနှဈတှငှ ဗီယကနှမှ၌ ကမဘှောဒီးယား နိုငငှံအတှကှ အစိုးရသဈကို ဖှဲ့စညှးကှသညှ။ ဟှနဆှနကှ အစိုးရအဖှဲ့သဈတှငှ နိုငငှံခှားရေးဝနကှှီးရာထူးကို ရရှိခဲ့သညှ။ သူ့အသကှ ၃၃ နှဈ ၁၉၈၅ ခုနှဈတှငှ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံ၏ ဝနကှှီးခှုပရှာထူးကို လကခှံရရှိခဲ့သညှ။

၁၉၉၃ ခုနှဈ ရှေးကောကပှှဲတှငှ သူတဈကှိမရှှုံးနိမ့ခှဲ့သညှ။ သို့သောှ သူက ရှေးကောကပှှဲရလဒကှို လကမှခံကှောငှး ကန့ကှှကခှဲ့သညှ။ သူ့ကိုအနိုငရှ Funcinpec Party မှ မငှးသား နိုရိုဒှနရှာနာရဈက ဒုတိယဝနကှှီးခှုပရှာထူးပေးမညဆှိုခှငှးကိုပငှ သူက ငှငှးဆိုခဲ့သညှ။ ၁၉၉၇ ခုနှဈတှငှ သူက အာဏာတကသှိမှးပှီး တိုငှးပှညကှို သှေးခှောငှးစီးစခေဲ့သညှ။ မငှးသားရာနာဒဈကို တိုငှးပှညမှှ ထှကခှှာသှားရနှ ဖိအားတှပေေးခဲ့သညှ။

၂၀၀၃ ခုနှဈတှငှ ဟှနဆှနှဦးဆောငသှည့ှ CPP ပါတီသညှ အထှထှရှေေေးကောကပှှဲတှငှ အနိုငရှခဲ့သညှ။ သို့သောှ သူ့မဲရလဒကှ သုံးပုံနှဈပုံ မကှောခှဲ့ပေ။ ထို့ကှောင့ှ Funcinpec ပါတီနှင့ှ မဟာမိတဖှှဲ့ရသညှ။ ရာနာဒဈလညှး အခကအှခဲတှကှေားက သူ့ကို လကခှံလိုကရှသညှ။ ဤသို့ဖှင့ှ ၂၀၀၄ ခုနှဈ ဇူလိုငလှတှငှ ပါလီမနကှ ဟှနဆှနအှား ဝနကှှီးခှုပအှဖှဈ ရှေးကောကတှငမှှှောကလှိုကရှသညှ။

ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံတှငှ ၂၀၀၈ ရှေးကောကပှှဲ၌ CPP ပါတီသညှ အမတနှရောအမှားစုကို အနိုငရှရှိခဲ့သညှ။ သို့သောှ နိုငငှံတကာစောင့ကှှည့ရှေး အဖှဲ့မှားက ရှေးကောကပှှဲနှင့ပှတသှကပှှီး ဝဖနမှှေုမှားရှိခဲ့သညှ။ ဥရောပ သမဂဂှက လကရှှိ အာဏာရပါတီသညှ အခှအနေေ အခှင့အှလမှးမှားသာနပှေီး၊ နိုငငှံတောကှ ပေးအပထှားသည့ှ အခှအနမှေေားကို မတရားအသုံးခကှာ မဲဆှယစှညှးရုံးမှုမှား ပှုလုပခှဲ့သောကှောင့ှ အောငမှှငခှဲ့ရခှငှးဖှဈကှောငှး ထောကပှှဝဖနခှေဲ့သညှ။ 

ဟှနဆှနကှလညှး မိမိအုပခှှုပသှည့ကှာလမှားတှငှ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံသညှ စီးပှားရေးဖှံ့ဖှိုးတိုးတကပှှီး အထညခှှုပလှုပငှနှးမှားစီးပှားရေး ကောငှးလာခှငှး၊ အထညခှှုပစှကရှုံမှား ထူထောငနှိုငခှှငှး၊ ကမဘှာ့ကှောှ အမှတတှံဆိပမှှားကို လကခှံခှုပလှုပပှေးနရသညှေ့ နိုငငှံဖှဈလာခှငှးတို့အား ထောကပှှသညှ။ သူက မိမိသာတိုငှးပှညကှိုဆကပှှီး မထိနှးထားနိုငလှှှငှ ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံသညှ ပှညတှှငှးစဈမီးတောကလှောငသှည့ှ နိုငငှံဘဝကို ပှနရှောကသှှားလိမ့မှညဟှုလညှး သတိပေးခဲ့သညှ။ 

သူက ၂၀၁၃ ရှေးကောကပှှဲကိုလညှး အနိုငရှစရနှေ ကှိုးပမှးလုပဆှောငခှဲ့သညှ။ သူနှင့ပှှိုငဘှကမှှားဖှဈသည့ှ အတိုကအှခံပါတီ နှဈပါတီက Cambodia National Rescue Party ဟူ၍ ပူးပေါငှးထူထောငလှိုကကှှသညှ။ CNRP ပါတီကို ယခငှ ၤFuncinpec ပါတီ၏ ဝနကှှီးဟောငှး ဆမရှိုငစှီကဦးဆောငသှညှ။ ဆမသှညှ ဟှနဆှနနှှင့ှ နှဈပေါငှးမှားစှာကတညှးက အတိုကအှခံအဖှဈ ရပတှညနှခေဲ့သူဖှဈသညှ။ မဈစတာဆမရှိုငစှီသညှ ၂၀၁၀ ပှည့နှှဈကတညှးက ပှငသှဈနိုငငှံသို့ထှကပှှေးပှီး ပှညပှှေးအဖှဈ နထေိုငနှရသေူဖှဈသညှ။ နောကဆှုံး ဟှနဆှနကှ ဆမရှိုငစှီကို နိုငငှံသို့ပှနလှာရနှ လကခှံလိုကရှသညှ။ အမရေိကနတှို့ကလညှး သူ့ကို ဖိအားတှပေေးနသညှေ။ ဆမရှိုငစှီက ဘုရငကှလညှး ခှင့လှှှတသှဖှင့ှ ဖနှမှးပငကှို ပှနလှာရာတှငှ ပှညသှူတှေ ထောငသှောငှးခှီပှီး ဝမှးမှောကဝှမှးသာ ကှိုဆိုခှငှးခံခဲ့ရသညှ။ လမှးတှေ ပေါပှှညသှူတှထှကလှောပှီး လူတနှးကှီးဖှင့ှ ကှိုဆိုခဲ့ကှခှငှးဖှဈသညှ။ 

CNRP သညှ ၂၀၁၃ ရှေးကောကပှှဲတှငှ အမှိုးသား လှှတတှောှ၌ အမတနှရော ၅၅ နရောရရှိခဲ့သညှ။ ဟှနဆှနှ၏ CPP ပါတီက ၆၈ နရောရသညှ။ နှဈပေါငှးမှားစှာ CPP ပါတီ၏ လှှမှးမိုးခဲ့ရမှုမှား နိမ့ပှါးလှော့ကမှှု စတငလှာခဲ့ပှီဟုဆိုနိုငသှညှ။ သို့သောှ CNRP သညှ ရှေးကောကပှှဲရလဒကှို မကှနပှေ။ မသမာမှုမှားရှိနသညဟှေု ကန့ကှှကသှညှ။ သူတို့သညှ တဈနှဈနီးပါးခန့ှ CPP ပါတီကို ကန့ကှှကဆှနဒှပှပှဲတှလေုပသှညှ။ ဖနှမှးပငမှှို့ ပနှးခှံအတှငှး ထိုငသှပိတတှှလေုပသှညှ။ ဟှနဆှနှ၏ နှဈပေါငှးမှားစှာ အုပခှှုပခှဲ့သည့ှ ကာလအတှငှး ဆမရှိုငစှီပှနရှောကလှာမှ သပိတမှှောကပှှဲတှကေို ရငဆှိုငရှခှငှးဖှဈသညှ။ လုံခှုံရေးတပဖှှဲ့က ပနှးခှံအတှငှး သပိတအှဖှဲ့ကို အတငှးဖှိုခှငှးလိုကသှဖှင့ှ နိဂုံးခှုပသှှားခဲ့ရသညှ။ 

ဆမရှိုငစှီနှင့ှ ဟှနဆှနတှို့နှဈယောကှ တှေ့ဆုံဆှေးနှေး စကားဝိုငှးလုပပှေးရနှ တောငှးဆိုသညှ။ သို့သောှ ဟှနဆှနဘှကကှ လကမှခံရုံမက CNRP အဖှဲ့ဝငမှှားကို ဖမှးဆီးထောငခှခှှငှးမှားပငှ ပှုလုပခှဲ့သညှ။ ဆမရှိုငစှီကိုလညှး ဖမှးဆီးမညဆှိုသဖှင့ှ ပှညပှကို ထှကပှှေးရပှနသှညှ။ ၂၀၁၆ ခုနှဈတှငှ ဟှနဆှနသှညှ လူဖမှးပှဲကှီးကို လုပပှှနသှညှ။ ၂၀၁၇ ခုနှဈ ရှေးကောကပှှဲအတှကှ ပှငဆှငနှခှငှေးဖှဈသညှ။ ဇူလိုငလှတှငှ ထငရှှားသည့ှ နိုငငှံရေးဝဖနဆှနှေးစဈသူ၊ အစိုးရကို ဝဖနထှေောကပှှတတသှူ ကမလှေးဆိုသူမှာ နေ့ခငှးကှောငတှောငှ သနတနှှငှေ့ ပဈသတလှုပကှှံခံလိုကရှသညှ။ သူ့ကို အကှှေးကိဈစကှောင့ှ လုပကှှံခှငှးခံရသညဟှု ယူဆရကှောငှး ထုတပှှနခှဲ့သညှ။

၂၀၁၇ ခုနှဈတှငှ ဒသဆေိုငရှာ ကောငစှီရှေးကောကပှှဲမှား စတငကှငှှးပသညှ။ ဟှနဆှနနှှင့ှ CPP ပါတီသညှ CNRP ပါတီကို ဆန့ကှငှပှှီး ရှေးကောကပှှဲဝငသှညှ။ ၂၀၁၇ စကတှငဘှာလတှငှ အတိုကအှခံ ခေါငှးဆောငသှဈ ကမဆှိုခါ အဖမှးခံလိုကရှသညှ။ သူ့ကို နိုငငှံတောသှဈစာဖောကမှှုဖှင့ှ ဖမှးဆီးခှငှးဖှဈသညှ။ နိုငငှံအတှငှးရှိ ဝါရင့နှိုငငှံရေးသမားမှား ဟှနဆှာ၏ ဖမှးဆီးခှငှးကိုခံရမညှ စိုးရိမသှောကှောင့ှ ပှညပှကို ထှကပှှေးကှသညှ။ 

နောကနှှဈလအကှာတှငှ တရားရုံးခှုပကှ CNRP ပါတီကို ဖကှသှိမှးကှောငှး ထုတပှှနကှှညောသညှ။ ဥရောပသမဂဂှနှင့ှ အမရေိကနပှှညထှောငစှုတို့ထံက တရားမဝငအှထောကအှပံ့မှား ရယူသညဟှုသော စှပစှှဲခကှမှှားဖှင့ှ အတိုကအှခံပါတီကို ဖကှသှိမှးလိုကခှှငှးဖှဈသညှ။ ဟှနဆှနကှို နိုငငှံတကာက အရေးယူပိတဆှို့မှုမှား ပှုလုပမှညဟှု ရာဇသံပေးကှသညှ။ သို့သောှ သူကလကရှှိနိုငငှံရေးအနအထေားကို လှှမှးမိုးခှုပကှိုငနှိုငသှည့ှ အနအထေားတှငှ ရှိနသဖှငှေ့ သူ့ကို လှနဆှနနှိုငမှှုမှား မရှိခဲ့ပေ။ 

ဝဖနထှေောကပှှသူမှားက ဟှနဆှနသှညှ သားသုံးယောကနှှင့ှ အငအှားကို ခိုငမှာစှာ တညဆှောကထှားပှီး ဖှဈသညဟှုဆိုကှသညှ။ သူ့သားသုံးယောကကှို ပါတီတှငှး၊ စဈတပတှှငှးနှင့ှ အစိုးရအတှငှး အရေးပါသည့ှ နရောမှားကို ပေးထားပှီးဖှဈသဖှင့ှ သူ့ကို ဖှုတခှရှနမှလှယဟှုဆိုကှသညှ။ 

ဟှနဆှနသှညှ ဘနရှာနီဆိုသူနှင့ှ လကထှပခှဲ့ပှီး သားသမီး ၆ ဦးထှနှးကားခဲ့သညှ။ တဈဦး ကှယလှှနသှှားသဖှင့ှ ယခု သားသမီး ၅ ဦးနှင့ှ နထေိုငသှညှ။ သားဖှဈသူ ဟှနမှာနကသှညှ ၁၉၉၉ ခုနှဈတှငှ ဝကဈှပှိုင့စှဈတကကှသိုလကှှောငှးဆငှးသညှ။ စီးပှားရေးဘှဲ့ကို PhD အဆင့အှထိ ဘရဈစတိုးတကကှသိုလမှှ ယူထားသညှ။ ၂၀၁၀ ပှည့နှှဈတှငှ မာနကကှို ကမဘှောဒီးယားတပမှတောှ (RCAF) တှငှ ဗိုလခှှုပရှာထူး တိုးပေးထားသညှ။ ဝနကှှီးခှုပသှကတှောစှောင့ရှုံးခှုပတှှငလှညှး ဒုတိယတပမှှူးရာထူးကိုရထားသညှ။ သားအကှီးဆုံးဟှနနှနကှ ပါလီမနအှဖှဲ့ဝငဖှှဈနပှေီး ယခငကှလညှး ကမပှုံခမှမှှို့အစိုးရအုပခှှုပရှေးမှူးရာထူးကို ယူခဲ့သူဖှဈသညှ။ သားသုံးယောကရှှိရာ သုံးယောကစှလုံးကို အရေးပါသည့ှ နရောမှားတှငှ ခန့အှပတှာဝနပှေးထားသညှ။ 

ဟှနဆှနကှို ဗီယကနှမှ၏ ရုပသှေးရုပအှဖှဈ စှပစှှဲဝဖနသှေူမှားလညှး ရှိသညှ။ အဘယကှှောင့ှ ဆိုသောှ သူ့ကိုအစိုးရအဖှဲ့တှငှ ရာထူးနရောရလာစရနှေ ဗီယကနှမနှိုငငှံတှငှ အခှခေံခဲ့သောကှောင့ှ ဖှဈသညှ။ CPP ကိုအခှတညခှေဲ့သော ကမပှူခှား ပှညသှူ့တောလှှနရှေးပါတီသညှ ဗီယကနှမနှိုငငှံတှငှ သနဓှတညခှေဲ့သညှ မဟုတပှါလော။ 

ဟှနဆှနအှုပစှိုးစဉခှတှကေ ရုပပှကှဆှငှးပကှှ အနိုငဆှုံး လုပရှပမှှားမှာ ၂၀၀၇ ခုနှဈမှ ၂၀၀၈ ခုနှဈအတှငှး ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံအတှငှးသို့ ရငှးနှီး မှှုပနှှံလာသူမှားအတှကှ မှနရေောမှားခပှေးလိုကခှှငှးဖှဈသညှ။ လုပပှိုငခှှင့မှှားနှင့ှ မှနရေောမှား သိမှးပိုကခှထှားပေးခှငှးကှောင့ှ ပှညသှူပေါငှး တဈသိနှးခှဲခန့ှ အိုးမဲ့အိမမှဲ့ ဖှဈခဲ့ကှရသညှ။ သူလုပပှိုငခှှင့ပှေးလိုကသှော အခှို့နရောမှားသညှ သဘာဝဘေးမဲ့တောမှားအဖှဈ ထိနှးသိမှးထားရနှ သတမှှတထှားသည့ှ နရောမှားဖှဈသညှ။ အစိုးရအနနှငှေ့ အကငှ့ပှကှလှာဘစှားမှုပေါငှးမှားစှာဖှင့ှ ထိုမှနရေောမှားကို ခပှေးခှငှးဖှဈကှောငှး အားလုံးကသိနခေဲ့ကှသညှ။ 

၂၀၀၉ ခုနှဈ Global Witness အဖှဲ့၏ ထုတပှှနခှကှတှှငလှညှး ကမဘှောဒီးယားနိုငငှံသညှ ရနေံနှင့သှဘာဝတှငှးထှကှ သယံဇာတပဈစညှးမှားအပေါတှှငှ အကငှ့ပှကှခှှစား လုပဆှောငမှှုမှားရှိနကှေောငှး ဝဖနထှေောကပှှမှုမှား ရှိခဲ့သညှ။ ဟှနဆှနနှှင့ှ သူ၏ပါတီသညှ မတရားလာဘထှိုးငှမှေားကိုယူပှီး လုပပှိုငခှှင့မှှား ခပှေးနကှေောငှး အတိုကအှခံမှားကလညှး ထောကပှှဝဖနခှေဲ့ကှသညှ။ 

ဟှနဆှနှ၏ CPP ပါတီသညှ အမှားပှညသှူမှား ဆနဒှထုတဖှောခှှင့မှှားနှင့ှ ဆနဒှပှမှုမှားကို ခှင့မှပှုခဲ့ပေ။ ပှညသှူမှားက ပနှးခှံအတှငှး လှတလှပစှှာလာရောကဆှှေးနှေးခှင့ကှိုတောငှးဆိုလှှငပှငှ ရဲမှားကနှိမနှငှးပှီး ခှင့မှပှုခဲ့ပေ။ မီဒီယာမှားကိုလညှး ဖိနှိပခှှုပခှယှထှားသဖှင့ှ မလှုပနှိုငသှည့ှ အနအထေားတှငှ ရောကနှသညှေ။ ထိုသို့သော နိုငငှံရေးဖိနှိပမှှုမှားကှားတှငှ တဈကှော့ပှနှ အာဏာပှနရှလာစရနှေ စှမှးဆောငနှိုငသှည့ှ ဟှနဆှနအှပေါှ ပှညသှူမှားကရော၊ နိုငငှံတကာကပါ အထငကှှီးလေးစားနိုငစှရာ အကှောငှးမရှိပေ။ သို့သောှ အာဏာသညှ အာဏာရပါတီ၏ အာဏာထုတပှှနိုငမှှုအပေါတှှငှ တညနှသလေိုဖှဈနသညှေ။ အတိုကအှခံတှကေို ပှညပှှေးဘဝရောကအှောငှ၊ ထောငထှဲရောကအှောငလှုပပှှီး လှတလှပသှော ရှေးကောကပှှဲကှီးကို ကငှှးပပေးခဲ့သညဆှိုခှငှးမှာ ရယစှရာတော့ကောငှးလှသညှ။

(Ref : Business Insider, Khmer Times, NPR, Express)