News

POST TYPE

EDITORIAL

လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပျက်သုဉ်းခြင်း
11-Jul-2019
ခုတဈလော မှနမှာနိုငငှံရဲ့ လူမှုရေး၊ စီးပှားရေး၊ နိုငငှံရေးသတငှးတှေ ကှားရတာ မကောငှးလှပါဘူး။ မှုခငှးတှေ မှားလာသလို မီတာခ၊ ကုနဈှေးနှုနှးတှလညှေး လိုကတှကလှာပါတယှ။ နိုငငှံရေးကလညှး သခှောရရောမှုမရှိပါဘူး။ အမှနတှော့ အရငကှတညှးက ဒီလိုသတငှးမှိုးတှနေဲ့ မှနမှာနိုငငှံသားတှေ ရငှးနှီးနနှငေ့ပှှီးသားဖှဈပါတယှ။ လူတှဟော သတငှးတဈခုကို ဝဖနတှေဲ့အခါမှာ ပုံစံအမှိုးမှိုးနဲ့ ဝဖနကှှပေါတယှ။ တခှို့က ဘကလှိုကတှယှ။ တခှို့က မှှတတယှ။ တခှို့ကလညှး ဘာသိဘာသာနကှတယှေ။ မညသှို့ပငှ အမှငသှဘောထားတှေ ကှဲပှားပါစေ ဒီနိုငငှံကို ခစှခှငမှှတနှိုးတဲ့သူ၊ ဒီနိုငငှံရဲ့ အကှောငှးကိဈစတှကေို စိတဝှငစှားတဲ့သူ အားလုံးရဲ့စိတထှဲမှာတော့ လကရှှိ နိုငငှံရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပှားရေး အခှအနတှကေေေို စိုးရမပှူပနနှကှပေါတယှ။ မှနမှာနိုငငှံရဲ့ အနာဂတအှတှကှ ပိုပှီး အနုတသှဘော ရှုမှငလှာနကှပေါတယှ။ မှနမှာနိုငငှံကတော့ သှားပှီ၊ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးကတော့ ပှငလှို့မရတော့ဘူး၊ တိုးတကခှငှရှငှ ဒီမှာမနနေဲ့ နိုငငှံခှားသှားပါ ဆိုတာမှိုး အစဉအှဆကှ ပှောဆိုလာခဲ့ကှပှီး အခုတော့ အဲဒီအသံတှေ ပိုပှီးကယှလှောငလှာနလရေေဲ့။ လူ့အဖှဲ့အစညှးတဈခု ပကှသှုဉှးခှငှးဆိုတာ ဒါပဲလား။ ကှှနတှောတှို့ နညှးနညှး လေ့လာကှည့ရှအောငှ။

မှနမှာနိုငငှံ ဘာကှောင့ှ ဆငှးရဲရသလဲ၊ ဘာကှောင့ှ မငှိမှးခမှှးရသလဲ၊ ဘာကှောင့ှ မဖှံ့ဖှိုးမတိုးတကရှသလဲဆိုတဲ့အကှောငှး ဆှေးနှေးပှောဆိုကှပှီဆိုရငှ လူတှကေ အရငတှပမှတောအှစိုးရ အာဏာသိမှးခဲ့တဲ့ ၁၉၆၂ ဝနှးကငှဆှီ ပှနပှှောငှးပှောဆိုတတကှှတယှ။ တဈခှိနကှ ဒသတှငှေးမှာ အထိုကအှလှောကှ ခမှှးသာကှှယဝှခဲ့တဲ့ မှနမှာနိုငငှံဟာ တပမှတောကှ အာဏာသိမှးပှီးနောကပှိုငှး ဆငှးရဲမှဲတသှေားတယပှေါ့။ ဆငှးရဲမှဲတတယဆှေိုတဲ့အထဲမှာ လူတှေ အကငှ့စှာရိတတှပကှပှှားတာ၊ လာဘပှေးလာဘယှူမှု ထူပှောတာ၊ ယုံကှညမှှုပှောကဆှုံးတာ၊ လကနှကကှိုငပှဋိပကခှတှေ ဖှဈပှားတာ အားလုံးပါတယပှေါ့။ အဲဒီတော့ အဲဒီလို ၁၉၆၂ ဝနှးကငှကှာလတှဆေီကို ပှဈတငပှှောဆိုတာ မှနသှလားဆိုတော့ မှနပှါတယှ။ အဲဒီတုနှးက ၁၉၆၂ ကနေ ၁၉၈၈ အထိ တိုငှးပှညကှို အုပခှှုပခှဲ့တဲ့ မှနမှာ့ဆိုရှယလှဈလမှးစဉပှါတီအစိုးရ အငမှတနှ ညံ့ဖငှှးခဲ့လို့ ၁၉၈၈ လူထုအုံကှှမှု အရေးအခငှးကှီး ဖှဈခဲ့တာပေါ့။ သို့သောှ အဲဒီအရေးအခငှးကှီး အောငမှှငသှလားဆိုတော့ မအောငမှှငဘှူး။ ၁၉၈၈ မှာ နောကထှပှ တပမှတောအှာဏာသိမှးမှုနဲ့ ကှုံခဲ့ရတယှ။ ၁၉၈၈ ကနေ ၂၀၁၀ အထိ ဆိုပါတော့ဗှာ။ ၂၀၁၀ နောကပှိုငှးမှာ ပှညခှိုငဖှှိုးပါတီက ဦးသိနှးစိနအှစိုးရ တကလှာတယှ။ အခုတော့ အနအှယလှဒှီ ဒေါအှောငဆှနှးစုကှညှ အစိုးရပေါ့ဗှာ။

ဒီတော့ လူ့အဖှဲ့အစညှး ပကှသှုဉှးခှငှးဆိုတဲ့ ခေါငှးစဉဆှီ ပှနသှှားမယဆှိုရငှ မှနမှာနိုငငှံ လူ့အဖှဲ့အစညှးက ၁၉၆၂ ကတညှးက စတငပှကှသှုဉှးလာခဲ့တယဆှိုတာ အမှနပှဲ။ ဒါကို ဘယသှူမှငှငှးလို့မရဘူး။ ပကှသှုဉှးတယှ ဆိုတာ တဖှညှးဖှညှး ဆုတယှုတလှာတာပေါ့။ အာဏာသိမှးတာကို အပှဈမပှောလိုဘူး။ သိမှးပှီးရငှ တိုးတကကှောငှးမှနအှောငှ လုပနှိုငရှမယှ။ မလုပနှိုငခှဲ့ဘူး။ ဆိုရှယလှဈသဘောတရားတှသော ကှီးကှီးကယှကှယှှ လှှောကပှှောနတော အမှနလှကတှှေ့မှာ ဆငှးရဲ၊ ခမှှးသာကှာဟမှုက ကှီးမားလာခဲ့တယှ။ နောကဆှုံး ၈၈ အရေးအခငှးနဲ့ ဆိုရှယလှဈစနဈ နိဂုံးခှုပခှဲ့တယှ။ ဆိုရှယလှဈဆိုရငှ လူတှကေ မကှားခငှှ၊ မမှငခှငှလှောကအှောငှ ဖှဈသှားခဲ့တယှ။

ဘာကှောင့ှ ဆိုရှယလှဈစနဈ ကဆှုံးခဲ့ရသလဲ။ ပှနကှှည့ပှါ။ စနဈကှောင့ှ မဟုတဘှူး။ လူတှကှေောင့ဖှှဈတယှ။ အုပခှှုပတှဲ့သူတှေ၊ ခေါငှးဆောငတှှကှေောင့ှ နိုငငှံဆငှးရဲသှားခဲ့ရတယှ။ ခေါငှးဆောငတှှဟော အစပိုငှးမှာတော့ အလုပသှမား၊ တောငသှူလယသှမား အကှိုးစီးပှားတှေ မှှင့တှငပှေးမယဆှိုပှီး စကားတှေ အမှားကှီးပှောခဲ့တယှ။ တကယှ အဲဒီလူတနှးစားတှေ အမှနတှကယှ တိုးတကခှဲ့သလားဆိုတော့ မတိုးတကခှဲ့ပါဘူး။ အဲဒီအစား အစိုးရအာဏာပိုငတှှေ၊ ပါတီနဲ့ နီးစပသှူတှသော ကှီးပှားသှားခဲ့တယှ။ လုပရှငှးကိုငရှငှး မှားသှားပှီ၊ မှားနပှေီးဆိုရငလှညှး အခှိနမှီ ပှနလှညပှှငဆှငရှမယှ။ ပှငဆှငခှဲ့သလား။ မပှငဆှငခှဲ့ဘူး။ ၁၉၆၂ ကနေ ၁၉၈၈ အထိ အခှိနှ ၂၆ နှဈ ရခဲ့တယနှောှ။ ပှငလှညှး မပှငဆှငခှဲ့ဘူး။ ဘာမှလညှး ဖှဈမလာခဲ့ဘူး။ အဲဒီအခှိနမှှာ မှနမှာ့အိမနှီးခငှှးတှေ၊ ဒသတှငှေး နိုငငှံတှေ အတောမှှားမှား မှနမှာနိုငငှံကို ကှောတှကကှုနပှှီ။ ဒီလိုနဲ့ မှနမှာနိုငငှံမှာတော့ ကိုယ့အှခငှှးခငှှး ပေး၊ ကှှေးပှီး အာဏာကို တညဆှောကှ၊ တှယကှပနှခေဲ့ကှတယှ။ အဲဒီ ၁၉၆၂ ကစလို့ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးဟာ တတိတိနဲ့ ပကှသှုဉှးနခေဲ့ပှီ။

၁၉၈၈ အရေးအခငှး မအောငမှှငခှဲ့ဘူး။ တပမှတောကှ အာဏာထပသှိမှးတယှ။ လူတှဟော အရငအှုပခှှုပခှဲ့တဲ့ ဆိုရှယလှဈအာဏာပိုငတှှကေို မုနှးတာထကှ ၁၉၈၈ နောကပှိုငှး အာဏာသိမှးခဲ့တဲ့ တပမှတောှ ခေါငှးဆောငတှှကေို ပိုမိုမုနှးတီးခဲ့တယှ။ လူတှမကှနပှေေ မုနှးတီးရလောကအှောငလှညှး တပမှတောအှစိုးရလကထှကမှှာ လာဘပှေးလာဘယှူမှုတှေ၊ မညီမှှမှုတှေ၊ ဆငှးရဲ၊ ခမှှးသာကှာဟမှုတှေ အဆမတနှ ကှီးထှားခဲ့တယှ။ အဆိုးဆုံးကတော့ လူတှရေဲ့ စိတပှိုငှးဆိုငရှာတှေ အကှီးအကယှှ ပကှယှှငှးခဲ့တာပဲ။ တပမှတောအှစိုးရ ဘာမှအလုပမှလုပခှဲ့ဘူးလို့ ပှောနတော မဟုတဘှူး။ သူတို့ဟာ သူတို့အရငှ မဆလအာဏာပိုငတှှထကစှောရငှ အလုပပှိုလုပတှယှ။ နိုငငှံအနှံ့ တံတားကှီးတှေ၊ လမှးကှီးတှေ၊ ဆညမှှောငှးတာတမံတှေ၊ တကကှသိုလှ၊ ဆေးရုံကှီးတှေ ပေါထှှကလှာတယှ။ သို့သောှ အဲဒီနောကကှှယမှှာ အရညအှသှေး မပှည့မှီမှုတှေ၊ လာဘပှေး၊ လာဘယှူမှုတှေ အဆမတနဖှှဈထှနှးခဲ့တယှ။ ရုပပှိုငှးဆိုငရှာ တိုးတကမှှုတှေ အောကမှှာ စိတပှိုငှးဆိုငရှာကငှ့ဝှတတှှေ အမှားကှီး ပေးဆပခှဲ့ရတယှ။ အစိုးရဌာနအသီးသီးကို တပမှတောအှရာရှိတှေ ဝငရှောကလှာခဲ့တယှ။

မဆလလကထှကကှ လာဘပှေး လာဘယှူကှီးမားတယဆှိုတာ ၁၉၈၈ နောကပှိုငှး စဈအစိုးရလကထှကမှှာ ပငှှးတောငပှငှှးသေးတယှ ဖှဈသှားခဲ့တယှ။ တခှို့ဌာနတှမှော အရာရှိအဆင့မှပှောနဲ့ စာရေးအဆင့နှဲ့တငှ တိုကဆှောကှ၊ ကားစီး၊ သိနှးရာ၊ ထောငခှှီ ခမှှးသာ၊ ကှှယဝှသှားကှတယဆှိုတဲ့သတငှးတှေ အမှားအပှားဖှဈခဲ့တယှ။ လူအမှားအပှားဟာ စီးပှားရေးလုပပှိုငခှှင့တှှရဖေို့ အာဏာပိုငတှှကေို နညှးအမှိုးမှိုုးနဲ့ ခဉှှးကပကှှရတယှ။ လူလူခငှှး အောကကှှို့ မကှနှှာခှိုသှေးရတယှ။ အလိုလိုကှ အကှိုကဆှောငရှတယှ။ လူငယှ အတောမှှားမှားဟာလညှး လုပပှိုငခှှင့ရှှိတဲ့ဌာနတှေ၊ အဖှဲ့အစညှးတှမှော အလုပရှရှိဖို့၊ အလုပရှပှီးရငလှညှး အဲဒီဌာန၊ အဖှဲ့အစညှးတှကေ လုပပှိုငခှှင့ရှှိသူတှရေဲ့မကှနှှာသာ ရဖို့ ကှိုးစားကှတယှ။ အမှိုးသမီး အမှားအပှားဟာလညှး အာဏာရှိတဲ့သူတှေ၊ လုပပှိုငခှှင့ရှှိတဲ့သူတှနေဲ့ နီးစပဖှို့၊ ကှငရှာဖကဖှှဈဖို့ ကှိုးပမှးကှတယှ။ လာဘစှားအကငှ့ပှကှတှဲ့ အာဏာရှိသူတခှို့ဟာ သူတို့ကိုယသှူတို့ ဘာသာရေးကိုငှးရှိုငှးသူတှသဖှယှေ ပှုမူကှတယှ။ သူတို့ရုံးခနှးတှမှောဆို ဘုရားစငတှှရှေိတယှ။ ဘုနှးကှီးကှောငှးတှေ မကှာခဏသှားကှတယှ။ ထငရှှားတဲ့၊ လူသိမှားတဲ့ ဆရာတောတှှနေဲ့ နီးစပဖှို့ ကှိုးစားကှတယှ။ ပှောရရငဗှှာ။ အဲဒီ ၁၉၈၈ အရေးအခငှးအပှီး ၂၀၁၀ လောကအှထိ ရှေ့ရောကနှရောရနခေဲ့တဲ့သူ အတောမှှားမှားဟာ အခှင့အှရေးသမားတှမှေားပဲ။ အခှင့အှရေးသမားမဟုတလှညှး အဲဒီခတှကေ မရှငသှနနှိုငဘှူး။ အဲဒီကာလက လူတှအတေောမှှားမှားရဲ့ တှေးခေါှ၊ ပှုမူပုံတှဟော ရှံစရာတှဗှော။ နိုငငှံရေး၊ စီးပှားရေး၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ စဈရေး အားလုံး ရောထှေးနတယှေ။ ဘယသှူ လူဆိုးလဲ၊ ဘယသှူ လူကောငှးလဲကို မသိကှတော့ဘူး။ လူဆိုးတှကေ လူကောငှးဖှဈ၊ လူကောငှးတှကေ လူဆိုးဖှဈ၊ ရိုးသားတဲ့သူတှေ “အ”တယလှို့ အထငအှမှငခှံရ၊ လာဘမှယူတဲ့သူတှေ “တုံး”တယလှို့ အပှောခံရ၊ အမှနတှရားပှောတဲ့သူတှေ “အမုနှး”ခံရ၊ အဲဒီကာလ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးဟာ အငမှတနှ ရှံစရာကောငှးခဲ့တယှ။ အားလုံးဟာ ကိုယ့အှကှိုးစီးပှား၊ ကိုယ့မှိသားစုအကှိုးစီးပှား၊ ကိုယ့အှသိုငှးအဝိုငှး အကှိုးစီးပှား အတတှဗဟိုပှုပှီး အလုပလှုပနှခေဲ့ကှတယှ။ အခုဒီနေ့အခှိနမှှာ ၂၀၁၅ အထှထှရှေေေးကောကပှှဲကတဈဆင့ှ ပှညသှူရှေးခယှတှငမှှှောကတှဲ့ အစိုးရတဈရပရှလာခဲ့ပှီ။ ရလာခဲ့လို့ နောကတှဈကှိမှ အထှထှရှေေေးကောကပှှဲပဲ ပှုလုပကှငှှးပတော့မယှ။ တခှို့ကလညှး အခုလို ဆူဆူညံညံ၊ ရှုပရှှုပထှှေးထှေး အခှအနမှေေိုးတှနေဲ့ ၂၀၂၀ ရှေးကောကပှှဲတောငှ ရောကပှါ့မလားဆိုပှီး စိုးရိမပှူပနမှှု တခှို့ရှိတယှ။ ဒီလို နှဈပေါငှးမှားစှာ ပုပသှိုးပကှစှီးနတေဲ့ လကရှှိလူ့အဖှဲ့အစညှးကို ဘယလှိုပှနပှှငကှှမလဲ။ တပမှတောကှို နိုငငှံရေးက လုံးဝဖယထှုတကှှမလား။ ကိုယနှှဈသကတှဲ့ပါတီကို ရှေးကောကပှှဲတိုငှးမှာ မဲပုံအောပှီး ထောကခှံကှမလား။ ၂၀၀၈ ဖှဲ့စညှးအုပခှှုပပှုံအခှခေံဥပဒကေို ထိရောကစှှာ ပှငဆှငမှလား။ မရပါဘူးဗှာ။ ဒီနိုငငှံမှာ ဘယသှူ၊ ဘယသှူမှ အပှတမှရှငှးနိုငပှါဘူး။ ဒါကှောင့ှ ယှဉတှှဲနထေိုငှ၊ ဝဖနပှှဈတငေကှှရငှး နှဈဦးနှဈဖကှ အောငနှိုငမှယ့အှနအထေားကိုပဲ ဖနတှီးယူလို့ရမယှ။ ရှုံးတဲ့သူကို လကခှုပတှီး အားပေးတတရှမယှ။ ဂုဏသှိကခှာရှိတဲ့ ထှကပှေါကကှို ဖနတှီးပေးနိုငရှမယှ။ ခှောငပှိတရှိုကသှလို မဖှဈစရဘေူး။ ထှကပှေါကမှရှိတဲ့သူတဈယောကှ၊ အဖှဲ့အစညှးတဈခုဟာ အသသောခံသှားမှာပဲ။ တကယတှော့ ပှူနာက ဒီနိုငငှံလူတှရေဲ့ စိတအှခှခေံနဲ့ သကဆှိုငနှပေါတယှ။ မှနမှာအမှားစုဟာ စိတမှထားတတပှါဘူး။ အစှနှးရောကခှငှတှယှ။ သူတို့မှာ မှနကှနတှဲ့နိုငငှံရေး အသိစိတဆှိုတာ နညှးပါးပါတယှ။ ထောကခှံမှု၊ ကန့ှ ကှကမှှု လှနကှဲတတပှါတယှ။ ခံစားခကှှ ဦးစားပေးတယှ။ ဖှဈသင့တှာထကှ ဖှဈခငှတှာကို ဦးစားပေးတယှ။ နှုတကှှောင့ှ သကှတော မှားပါတယှ။ နိုငငှံရေးမှာ ခံစားခကှှ ဦးစားပေးရငသှှားပှီ။ အုပစှုဖှဲ့မိပှီးဆိုရငှ ဝိုငှး အာ တော့တာပဲ။ မှနမှာတှမှော နိုငငှံရေးထိနှးညှိမှု အနုပညာဆိုတာ မကှှမှးကငှပှါဘူး။ လိုခငှတှာကို ရအောငမှယူတတပှါဘူး။ အုပစှုဖှဲ့မိရငှ သှားပှီ။ တဈဖကကှို စာနာမှုပှရငှ၊ နားလညမှှုပှရငှ အပေးစားခံရတယှ။ မှငအှောငှ ပှောရရငှ စဈလောဘှီလို့ အပှောခံရတာပေါ့ဗှာ။

အခုဆို ကှည့လှေ။ နိုငငှံအနှံ့ မှုခငှးတှကေိုကှည့ှ။ ထဈခနဲဆို လုယကတှယှ။ အလဈသုတတှယှ။ မုဒိမှးကငှ့တှယှ။ လူသတတှယှ။ အခုဆို သကငှယမှုဒိမှးမှုတှဆေိုတာ မကှားခငှမှှအဆုံး။ ထမငှးစား၊ ရသေောကလှိုတောငှ ဖှဈလာနတယှေ။ ဘာကှောင့လှဲ။ လူ့အဖှဲ့အစညှးတဈခု ပကှသှုဉှးခှငှးရဲ့ အမှတတှှေ မှားလာ၊ မှင့လှာနလေို့ပေါ့ဗှာ။ ပှောခငှတှာဗှာ။ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးက နှဈပေါငှးမှားစှာ ယိုယှငှး၊ ပကှစှီးလာခဲ့တာဖှဈတယှ။ အဲဒီလိုပကှစှီးခဲ့လို့ ခုအခှိနမှှာ တဈခှိနကှ အဖှဈအပကှတှှအတှကှေ ဘယသှူ့၊ ဘယသှူ့ကိုမှ အပှဈမတငခှငှတှော့ဘူး။ တငနှလေို့လညှး ဘာမှထူးခှားလာမှာမဟုတဘှူး။ ကှှနတှောတှို့ အာရုံစိုကရှမှာ ဒီကနေ့ကာလပဲ။ ဒီကနေ့ အခှိနပှဲ။ ကှှနတှောတှို့အနားက ဒသတှငှေးနိုငငှံတှေ အကုနှ ကိုယ့ကှိုကှောတှကကှုနပှှီ။ ဒီအတိုငှး ဆကသှှားနရငှေ မှနမှာနိုငငှံ၊ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးဟာ ဒသတှငှေးနိုငငှံတှေ၊ အခှားအာရှတိုကနှိုငငှံတှရေဲ့ အောကခှှလေုပသှား အငအှားစုဈေးကှကတှှကေို ဖှည့ဆှညှးပေးရတဲ့ အစခေံ လူ့အဖှဲ့အစညှး တဈနညှး အာရှရဲ့ဘုံကှှနဖှှဈမှနှးမသိ ဖှဈလာလိမ့မှယှ။ မှနမှာနိုငငှံဆိုတာ ကှှနတှောတှို့နတေဲ့နိုငငှံ၊ မှနမှာ့လူ့အဖှဲ့အစညှးဆိုတာ ကှှနတှောတှို့နတေဲ့ လူ့အဖှဲ့အစညှး၊ ကောငှးသညဖှှဈစေ၊ ဆိုးသညဖှှဈစေ ကှှနတှောတှို့ ဆကပှှီး အတူယှဉတှှဲနထေိုငသှှားရမှာဖှဈတယှ။ အခငှှးခငှှး ဆကပှှီး အရငအှတိတအှကှောငှးတှေ နောကကှှောငှး ပှနဖှောှ အပှဈတငနှကှရငှေ ပိုဆိုးဖို့ပဲရှိတယှ။ နောငတှဈခှိနှ ပညာရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပှားရေး ရင့ကှကှပှှည့စှုံတဲ့ လူ့အဖှဲ့အစညှး ဖှဈလာခဲ့တဲ့အခါမှာ တဈခှိနကှ အမှားလုပခှဲ့သူတှေ ရှကတှတလှာပါလိမ့မှယှ။ သူတို့မရှိတော့ဘူးဆိုရငတှောငှ ပညာပှည့ဝှလာတဲ့ သူတို့မှိုးဆကတှှေ ပှညသှူကို ဝနခှတှောငှးပနလှာပါလိမ့မှယှ။ ပညာကသာ အရာအားလုံးကို လှော့ပါးဖှရှငှေးနိုငပှါလိမ့မှယှ။ အခှိနတှဈခုတော့ စောင့ကှှရမှာပေါ့ဗှာ။

အောငအှောငှ (IR)